Destpêk Hişê çêkirî (artificial intelligence), di nîvê sedsala bîstî de wekî dîsîplînek zanistî dest pê kir û di van deh salên dawî de geşedanên mezin bidest xist. Ji destpêkê ve sê nêzîkbûnên sereke derketin holê: HÇya sembolîk (symbolic AI), torên norona çêkirî (artificial neural networks) û nêzîkbûna norosembolîk (neurosymbolic approach) ku her du rêbazan bi hev re tîne holê. Lêkolerên sereke yên vî warî, wekî Herbert Simon, John McCarthy û Allen Newell di destpêkê de wisa bawerî dianîn ku bi kodkirina zanistê bi şêweyeke sembolîk û mantiqa formel hişê giştî yê çêkirî – HGÇ (artificial general intelligence – AGI) dikare bê bidestxistin. Vê nêzîkbûnê ku wekî bernamekirina mantiqî jî tê nasandin, di heyameke dirêj de têkçû lê di serîlêdanên taybetî wekî pergalên pisporî (expert systems) û lîstikên stratejiyê de serfiraziya xwe nîşanî me da. Piştî sedsalekê, bi pêşketina torên norona kûr (deep neural networks) û modelên zimanê mezin – MZM (large language models - LLM), nêzîkbûna fê...
ZIMAN Û XWEBÛN Derûnkolîneriya Zimanê Kurdî Freud, Jung, Lacan, Winnicott, Fromm û Hêmanên Din Not: Ev nivîs 15ê Gulana 2021ê hatibû nivîsîn. 28.03.2026 bi edîtoriya Hişê Çêkirî – HÇ (AI) hatiye sererastkirin. Ez jî bi heman awayî diweşînim. TERMÊN SEREKE YÊN DERÛNKOLÎNERIYÊ Berî ku em kevin nava nivîsê, em ê termên zanistî yên ku di vê xebatê de hatine bikaranîn rave bikin. Ev term ji derûnkolîneriya Ewropî û Amerîkî hatine wergerandin û bi Kurdî re hatine lêkirin. Derhişî (Unconscious) Beşa hişê mirovî ku bi hişmendiyê nayê zanîn — lê li pişt tevgerên me xebat dike. Bi Freud, ev bingeha hemû jiyana derûnî ye. Hişmendî (Consciousness) Beşa hişê mirovî ku tê zanîn, tê hisîn û tê jiyîn. Rûyê berê yê derûnê ye. Tepisandin (Repression) Mekanîzmayek berevaniyê ya ku bi riya wê fikrên û hestên nerehet û êşdar ji hişmendiyê dûr tên xistin û di derhişiyê de tên veşartin. ...