Destpêk Geşedana Hişê Çêkirî – HÇ (Artificial Intelligence — AI) di salên dawî de yek ji veguhertinên herî mezin ên dîroka teknolojiyê ye. Di nav vê geşedanê de, serîlêdanên HÇya Afirîner (Generative AI) cihekî taybetî digirin, ji ber ku ew dikarin nivîsar, wêne û deng bi xweserî hilberînin. Robotên Sohbetê (Chatbots) wekî ChatGPT, Gemini û Claude ji van serîlêdanan in û bi mîlyonan mirov rojane wan bikar tînin. Modelên Zimanê Mezin – MZM (Large Language Models — LLM) bingeha van Robotên Sohbeta pêk tîne. Van modelan di dema perwerdehiyê de ji mîlyaran rûpelên nivîsarê fêr bûne û hêza çêkirina bersivên maqûl û xweşnivîs hene. Lê ev jêhatîbûn bê kêmasî nîne: MZM (LLM) carinan agahiyên xelet, takekesên xeyalî an çavkaniyên ku tune ne diafirînin. Ev diyarde wekî halûsînasyon çêkirî tê binavkirin û îro yek ji pirs û girêkên sereke yên zanista HÇê (Hişê Çêkirî) ye. Robotên Sohbetê bi şêweyekî hatine sêwirandin ku di her gavê de tenê yek peyv hilberînin û bi şopandina rêza diyalogê pêş...
Destpêk Di derûnnasiyê (psychology) û derûnkolîneriyê (psychoanalysis) de, yek ji pirs û girêkên herî bingehîn ev e: Mirov çawa ji rewşa heyberê (object) derdikeve û dibe kirde (subject)? Heyber weke tiştekî tebat/pasîf tê fêmkirin — yê ku ji hêla hêzên derveyî ve tê birêvebirin, bê hilbijartin û bê azadî. Li hemberî wê de, kirde yê çalak/aktif/lebat e: yê ku fêm dike, hildibijêre û jiyana xwe, xwe bi xwe avadike. Ev veguheztin — ji heyberiyê ber bi kirdeyiyê — ne tenê têgihiştineke felsefî ye; ew rêya sereke ya geşedana derûnî û mirovahiyê ye. Hişmendî (consciousness), derhişî (unconscious) û binhişî (subconscious) sê qatên sereke yên jiyana derûnî ne. Ji Freud bigire heta Jung, ji Winnicott bigire heta Lacan, her derûnkol bi awayekî cuda lê di ruh û giyanê xwe de hevpar hewl dane ku têkiliya di navbera van qatan de û bandora wan li ser kirinê, nasnameya mirov û têkiliyên civakî fêm bikin. Di vê nivîsa kurt û kurmancî de, em ê van têgehan di çarçoveya nûjen (modern) de ron bikin û...