(ceribandinek) Derbirîna hizr û ramanên neteweyî asta hişmendiya bîra neteweyî bilind dike û mirov jêhatî û bi hêjmet, bilîmet dike. Nexweşiyên derûnî (psychological disorders) çavkaniya xwe ji serpêhatî û ezmûnên mirovî werdigirin; û ji ber ku mirov nikare serboriya xwe li hemberî karvedanên rûdanê derbibire, ew ezmûn dibin kêşe, girîft û derhişî (unconscious), lê winda nabin, paşê jî bandorê li laş, fikir, raman, tevger, reftar, hest û nestên mirov dikin. Û li gorî radeya rageşiya wan, dibin nexweşî û bêpergaliyên derûnî û giyanî. Belawelabûna bala mirov ango wendabûna zîq û zûrbûnê (loss of focus) ji nebûna derûnekê tendirust û ji qelsiya şexsiyetê tê. Bîra trawmatîk a hevpar (collective traumatic memory) berevaniya hevpar a derûnî xurt û bihêztir dike. Paşdebirin (flashback) û pêşdebirin (flashforward) weke bibîrxistin û pêşbîniyekê xuya dibin. Îmajên erênî û nerênî li ser erka kakila vegotinê û bîra cewherî û binyadî (essential memory) tên honandin. Çîroka hebûnê dibe kereste ...
Dema mirov li hizr û ramanên neteweyî yên Kurdan dinêre, bi gelemperî ew tenê weke diyardeyeke siyasî an dîrokî tê fêmkirin — rojhilata navîn a ku hatiye parçekirin, sînorên Sykes-Picot, serhildan û binketin. Lê ji nêrîneke derûnkolerî ve (psychoanalytic perspective), her hest û her têgihiştina neteweyî ya Kurdan di eslê xwe de xebateke psîşîk ango çalakiyeke derûnê (psychic activity) ye — tiştek ku di kûrahiya derûnê de çê dibe, berî ku bibe ramanek an sloganeke siyasî. Loma jî ger em bixwazin têkiliya di navbera dewletên serdest (Tirkiye, Îran, Iraq, Sûriye) û gelê Kurd ê bindest de rast bifêmin, divê em tenê berê xwe nedin dîroka wan a derxweyî, lê belkî berê xwe bidin wê ezmûna navxweyîn a ku her du alî lê dijîn û ku bi awayekî domdar wan diwelidîne/diafirîne. Sigmund Freud, damezrînerê derûnkoleriyê (psîkanalîzê), dibêje ku derûn û psîşeya mirovî ji sê qatan pêk tê: nizimezî/id (daxwaz û şehwetên xwezayî), ezî/ego (ez ku hewl dide di navbera daxwaz û rastiyê de bibe mêzên) û bilin...