Destpêk Di çarçoveya derûnkolîneriyê de, trawma (birînên derûnî) ne tenê rûdanek takekesî ye, lê di heman demê de proseyeke navxweyî ye ku di nava hundirê derhişiyê (unconscious) de ye, bi berevanî û berxwedanên sîstemîk û cudabûnên nifşguhêzî re têkildar e. Kurdên li deverên cuda yên Kurdistanê dijîn, bi sedan salan e di nav zincîreke bêdawî ya şerên navxweyî, navnetewî, pişavtina çandî, înkara nasnameyê û şidetên navxweyî û derxweyî (dewletî) de dijîn. Ev rewş ne tenê wek karesat û bobelatan (disaster) li hemberî civakê derdikeve, lê di heman demê de dibe rih û giyanên hevpar ku di nav derhişiya civakê de cihê xwe digire û di nav têkiliyên malbatî, dîrokî û civakî de bi nifşguhêzî derbas dibe. Li gorî Freud, trawma, dema ku eziya mirov (ego) nikare li hemberî bandorên derxweyî (derveyî) yên zêde xurt xwe bi hişmendî biparêze bi awayekî derhişî, li hemberî wê hewldanên xwe berdewam bike. Di vê çarçoveyê de, şideta dagirkeran li hember kurdan, ji tepisandinê (repression) heta înkar...
Destpêk Zayendî û zayendîtî parçeyeke girîng û bingehîn a jiyana mirovî ye ku bi awayekî siruştî digihîje hemû lawiran. Her çiqas zayendî û zayendîtî yek ji xisletên bingehîn ên hebûna mirovî be jî, di nav civakan de hêj weke mijara talebû û şermîn tê hesibandin. Ev helwesta neyînî ya li hemberî mijara zayendîtiyê bandoreke kûr li ser sîheta derûnî, civakî û laşî ya mirovan dike. Gelek pisporên qadên derûnnasî ( psychology ), civakzanî ( sociology ), û derûnbijîşkiyê ( psychiatry ) di lêkolînên xwe de diyar kirine ku piraniya pirsgirêkên derûnî, civakî û geşepêdanê bi zayendî û zayendîtiyê ve girêdayî ne. Li gorî Bradley û Zucker (1997), mijar û axaftinên derbarê zayendî û zayendîtiyê di nav civakê de hêj di bin talebû û kontroleke civakî de ne, ku ev jî dibe sedema ku mirov bi serbestî û vekirî li ser van mijaran neyê axaftin û ev rewş bibe sedema çêbûna pirsgirêk û astengiyên derûnî. Daqurtandin ( refoulement ) û sînordarkirina hest û fikrên derbarê zayendîtiyê di civakê de bando...