Brahîmê Alûcî براھیمێ ئالووجی

Destpêk Di sedsala bîst û yekê de, têkiliyên di navbera mirov û hespan de ji nû ve têne nirxandin. Ev pêvajo ne tenê encama geşedana zanistî ye, lê her wiha nîşana veguherîna kûr a têgihiştina me ya jiyana derûnî (psychological life) ya heywanan e. Dîroka demdirêj a hevjiyana mirov û hespan — ji karên çandiniyê û şer bigire heya werzişê û dermankirinê — her tim xwe li ser modela mekanîstîk ava kiriye ku hesp weke amûr an makîneyek bêhest digere. Lêbelê, geşedanên dawî yên di zanistên derûnnasiyê, noronnasiyê û zindeweriya reftarî (behavioral biology) de vê nêrîna kevneşop bi qilopanî hev du kir û nîşanî me didin ku hesp xwedî jiyaneke navxweyîn a zengîn in ku berê nehatibû vedîtin û paşguh kirin. Di vê nivîsê de, em ê li ser bingeha xebata sereke ya George, Holmes û Smith (2023) a bi navê ‘Derûnnasiya Hespên Bikaranînî: Huner û Zanista Alîkariya Hespan’ (Applied Equine Psychology: The Art and Science of Helping Horses) , hewl bidin ku veguherîna paradîgmayê di têgihiştina derûnn...

Destpêk Ji destpêka dîrokê ve, mirov ji xwe dipirse: "Ez kî me?" Ev pirsa sade di xwe de yek ji pirsgirêkên herî kûr ên felsefê û zanistê vedihewîne. Di sedsala nozdehan de, Sigmund Freud bi bîrdoziya xwe ya derûnkolîneriyê (psychoanalysis) rêyeke nû vekir: xwe-nasîn, ne tenê bi raman û zihnê hişmend (conscious mind) pêk tê, lê di bin wê de cihaneke veşartî ya derhişî (unconscious) heye ku jiyana mirov bi rêve dibe. Ev kişf weke şoreşeke   Nicolaus Copernicus ya derûnnasiyê, nêrîna mirov li ser xwebûna xwe û li ser cihanê ji binî ve guherand. Derûnkolînerî, di rêya xwe ya bêhempa de, mirov wek hebûneke du-alî destnîşan dike: aliyekî wê yê ku dikare bifikire, biaxive û biryaran bide; û aliyekî din ê ku di tarîtiya navxweyîn (hundurîn) de dimîne, lê belê bi awayên veşartî û sembolîk xwe dide der. Xewnên şevan, şeqitîn û lîstikên ziman, ji bîrkirinên biçûk û tirsên nenas hemû ji vê aliyê tarî yê derûn û giyanê re dibin deng. Xwe-nasîna rastîn, li gorî derûnkolîneriyê, tenê w...