Derûnnasî an jî rewannasî (Psychology، دەروونناسی) an jî zanista giyan û derûnê, zanista lêkolîna reftar û tevgera zindiyan e (the scientific study of behavior of living things، زانستی تاوتوێکردنی ئاکاری زیندەوارانە). Di derûnnasiyê de mijara herî girîng ne wateya felsefî ya derûn û giyan û zihnê (soul/mind، دەروون) ye, lê reftar û tevger e (behavior، ئاکار). Tevger û reftar jî bersiva mirov an heywanan e ji her tiştê ku wan handan û teşwîq bike. Derûnnasiya zanistî li pey çar armancan e: danasîn (description، وەسفکردن), ravekirin (explanation، ڕوونکردنەوە), pêşbînîkirin (prediction، پێشبینیکردن) û kontrolkirina reftar û tevgerê (control، کۆنترۆڵکردن). Kesê ku derûnnasiyê ji xwe re dike kar û pîşeya xwe, jê re dibêjin derûnnas/rewannas (psychologist، دەروونناس / ڕەوانناس). Çavkaniya peyvê Peyva “psychology” ji du beşan pêk tê. “Psycho” ji ψυχή ya yewnanî tê (Greek، یۆنانی) û tê wateya giyan û nefesê. Di kurdiya soranî û kurmancî de bêtir jê re dibêjin “derûn” (دەروون). “Logy” j...
Destpêk Derûnşîkarî an jî derûnkolerî (psychoanalysis) ji du beşan pêk tê: “psyche”ya Yewnanî bi wateya derûn û “analysis” bi wateya dahûrîn û şîrovekirinê. Ew rêbaz û bîrdoziyeke ku li kûrahiyên derûna mirov dinêre, derûnê şîrove dike û reftar û gotinên mirov dixwîne. Armanca wê ew e ku girêkên derûnî (psychological complexes) bibîne, fêm bike û çare bike. Ev girêk, mirov diêşînin, dibin asteng li pêşiya pêşketin û geşbûna wî, carinan jî dibin kabûseke ku nahêle şev xew bikeve çavên wî û roj bi derdora xwe re têkiliyê deyne. Derûnkolerî hewl dide wan girêk û birînên derûnî jî bibîne ku takekes bi xwe nikare wan fêm bike. Dîroka derûnkoleriyê Derûnkolerî di destpêka sedsala bîstan de ji aliyê Sigmund Freudê Awistiryayî ku bi eslê xwe Cihû ye û xwendekarên wî ve hatiye damezrandin. Yekem rêxistina derûnkoleriyê di sala 1902an de bi navê Civata Derûnkoleriyê hate damezrandin, paşê navê wê bû Civata Derûnkolerên Viyanayê. Yekem kongreya navneteweyî ya derûnkoleriyê di sala 1908an de...