Skip to main content

Posts

SEDEMÊN DERÛNÎ YÊN ÊRÎŞÊN DIBISTANÊ

Destpêk Êrîşên dibistanê (school attacks) di serdema nûjen de wekî yek ji krîzên civakî yên herî giran tê nirxandin. Ev rûdan ne tenê jiyana mirovan dixe xetereyê, lê di heman demê de bi kûrahî bandorê li pergala perwerdehiyê (educational system) jî dike. Li gorî vekolînên (research) dawî, piraniya êrîşkarên dibistanê xwendekarên berê yan ên heyî ne ku di rewşên derûnî yên dijwar de ne (Langman, 2009). Ji ber vê yekê, pirsgirêka êrîşên dibistanê ne tenê meseleyeke ewlehiyê ye, lê di heman demê de pirsgirêkeke derûncivakî (psychosocial) ya tevlihev e ku pêdivî bi nêrîna pirzimanî û nêzîkatiya piralî (multidisciplinary approach) heye. Wekî din, êrîşên dibistanê di hinek aliyan de dişibe xwe-kuştinê (suicide). Di xwe-kuştinê de takekes ji ber êrîşî xwebûna (self) xwe dike û xwe dikuje. Lê di êrîşa dibistanê de, takekes civakê tawanbar dibîne, ji ber vê yekê bi xwebûna xwe re civakê jî cezê dike. Ev cudatî nîşan dide ku êrîşên dibistanê xwediyê rengekî aloz û tevlihev ê derûnî û civakî...
Recent posts

Gotinên Pêşiyan - Xezineya Çanda Kurdî

Destpêk Gotinên pêşiyan (proverbs) ne tenê berhevoka gotinên kevin in — ew nasnameya civakî (social identity), bîrûbaweriya hevpar (collective belief) û şehrezayiya dîrokî ya gelekî bi xwe re hildigirin. Ji nifşekî ber bi nifşekî din hatine veguhêztin, gelek caran ne bi xwendin û nivîsandinê, lê bi devkî ji hev girtinin. Zimannas Edward Sapir (1949) got ku ziman tenê amûrek vegotinê nîne — ew rêbazeke fikr û ramînê bi xwe ye. Gotinên pêşiyan jî tam bi vê rêbazê ve girêdayî ne. Di vê nivîsê de em ê li ser sê xalên sereke bisekinin: (1) gotinên pêşiyan wekî neynika ziman û xwebûnê, (2) nirxên civakî û sincî (exlaqî) ku di wan de tên vegotinê û (3) têkiliya di navbera ziman, mirin û wateya jiyanê de. Hemû materyalê bingehîn ji gotinên pêşiyên kurdî hatiye girtin û bi çarçoveya teoriya zimannasî û civaknasiyê hatiye şirove kirin. Bingeh û pirsa lêkolînê ev e: Gotinên pêşiyan çawa jiyana civakî (social life) , nasname (identity) û wateya mirovî (human meaning) nîşanî me didin? Zim...

JI RAGEŞIYÊ HETA GIRÊDANÊ

Destpêk Derûnnasî (psychology), wekî zanista lêkolîna tevger û reftarê û pêvajoyên derûnî ya mirovan, di sedsala borî de geşedan û pêşveçûnek girîng vedîtiye. Ji Freud heta Watson, ji Piaget heta Seligman, gelek zanyaran têgehên girîng xistine derûnnasiyê yên ku têgihîştina me ya siruşt û xwezaya mirovî qewimandin. Lê mixabin, ev pêşveçûn di zimanê kurdî de hê kêm tê nîşandan û têgehên zanistî yên derûnnasiyê bi kêmî ketine wêje û derûnnasiya kurdî. Di nav civaka kurdî de, pirsgirêkên derûnî carinan wekî qelsiyê an jî şermê tên dîtin û kêmbûna têgehên zanistî li zimanê xwezayî van xeletiyan pirtir dike. Ji ber vê sedemê, yek ji armancên sereke yên vê gotarê ew e ku têgehên zanistî ên derûnnasiyê bi kurdî rûniştandin û nîşan bide ku hest û rewşên derûnî tiştên siruştî û normal ên jiyana mirovî ne. Di vê gotarê de, em ê li ser şeş koma têgehan bisekinin: (1) rageşî û nexweşiyên têkildar, (2) girêdan û geşedana zarokan, (3) mekanîzmayên berevaniyê, (4) bêçaretiya fêrbûyî, (5) nûşiya...