JI HEYBERÊ (object) BER BI KIRDEYÊ (subject) VE

Xwendineke Derûnkolînerî Li Ser Rewşa Kurdan

Destpêk

Dîroka gelê kurd dîrokeke tijî tepisandin, înkar û windakirina nasnameya hevpar e. Ji destpêka sedsala 20an heta îro, kurdên li çar parçeyên Kurdistanê belav bûne di bin rejîmên ji hev cuda de dijîn ku her yek bi awayekî cuda hewl daye nasnameya wan bitepisîne an jî ji holê rake. Di vê çarçoveyê de, derûnkolînerî (psychoanalysis) wek teorî û pratîkeke şoreşgerî, derfeteke balkêş pêşkêş dike ku em bi wê têkiliya di navbera serpêhatiya hevpar a gelê kurd û derûna takekesî ya kurdên îro de fêm bikin. Pirsên bingehîn ên ku derûnkolînerî radixe ber çavan – ma em kirdeyê (subject) serpêhatiya xwe ne an jî heyberê (object) hêzên ku li derveyî me, me kontrol dikin e? – bi taybetî ji bo gelekî ku qet fîrîna wî li ser dîrok û nasnameya xwe nîne girîng in.

Freud û Lacan di xebatên xwe de nîşan dan ku mirov ne tenê heyberê proseyên derûnî yên takekesî ne, lê di heman demê de heyberê pergalên sembolîk (symbolic orders) û diyardeyên civakî yên mezin in. Ji bo kurdan, ev rastiya teorîk bûye serpêhatiyeke jiyanî – serpêhatiya ku tê de mirov di nav pergalên dewletî de dijî ku zimanê wî qedexe dike, çanda wî înkar dike û nasnameya wî wek "xetere û metirsiyekê" dihesibîne. Lêbelê derûnkolînerî tenê amûreke ji bo şîrovekirinê nîne, ew di heman demê de rêyeke ji bo têgihîştinê û dibe ku dermanê hevpar be jî. Bi lêkolîna têkiliya di navbera hişmendî (consciousness), binhişî (subconscious), derhişiyê (unconscious) û tepisandinê (repression) de, em dikarin fêm bikin ka çawa tepisandina siyasî ya derveyî vediguhere tepisandina derûnî ya navxweyî û ka çawa ev proses bandorê li hem takekes û hem jî li civaka kurdî dike.

Hişmendî û Nasnameya Kurdî

Di teoriya derûnkolîneriyê de, Freud hişmendiyê wek perçeyek diyar a aysbergê (iceberg) dîtiye ku beşa herî mezin a wê li bin avê dimîne. Lêbelê ji bo kurdan, ev metafor wateyeke din jî distîne – nasnameya kurdî ya diyar û ragihandî jî mîna perçeya diyar a aysbergê ye ku li bin wê qateke mezin a bîranîn, rageşiyên hevpar, hêviyên tepisandî û trawmayên ne-tepisandî hene. Hişmendiya kurdî di sedsala dawî de bi awayekî berdewam li dijî înkarê têkoşiye. Kurdên li Tirkiyeyê heta salên 1990î bi navê "tirkên çiyayî" tên binavkirin, zimanê wan di perwerde û weşanan de qedexe bû û her gotin û nîşandana nasnameya kurdî wek sûcek dihat hesibandin. Li Îranê jî her çend qedexeya ziman heya asta Tirkiyeyê giran nebe jî kurd wek "Îraniyên Kurdîziman" tên binavkirin û nasnameya wan wek binqateke nasnameya mezin a Îranî tê pênasekirin.

Lacan têgîna "qonaxa mirêkê" (mirror stage) pêşkêş dike ku tê de zarokek cara yekem xwe di mirêkê de nas dike û dest bi avakirina têgihîştinek ji "ezi"yê (xwebûn) dike. Lêbelê ji bo zarokên kurd, ev prosesa nasînê pirsgirêkdar e – ew di nav malbat û civata xwe de wek kurd tên perwerdekirin, lê di nav dibistanan, li ser medyayê, di pergala fermî de wêneyeke din li wan tê xuyandin – wêneyek ku tê de ew "tune ne" an jî "tiştekî din in". Ev cudahiya di navbera nasnameya navxweyî (hundirîn) û ragihandina derxweyî (derveyî) de gelek caran bandorên kûr li ser derûna takekesî dihêle. Zarokek kurd hîn dibe ku "ezi"ya wî ya rastîn divê li malbatê were jiyîn, lê li dibistanê û di jiyana giştî de were veşartin. Ev cudahî ne tenê cudahiyeke hişmendî, hişyarî û ragihandî ye, lê ew di nav derûna wî de jî têk diçe û gelek caran dibe sedema pevçûneke hundirîn ku heta kamil û mezinbûnê dimîne.

Di vê rewşê de, hişmendiya kurdî bûye cihê têkoşîneke berdewam – têkoşîneke di navbera pêdiviya ragihandina nasnameya xwe û rageşiya ku ev ragihandinê bi xwe re tîne de. Ev têkoşîn ne tenê siyasî ye, lê ew di heman demê de derûnî ye jî. Gelek kurd hîn dibin ku di jiyana xwe de du rûyên cuda hîn bibin – yek ji bo malbat û civata kurdî û yê din ji bo dewlet û civaka fermî. Ev dualîteya hişmendiyê, wek çawa Lacan gotiye, ne tenê têgihîştinek ji "ezi"yê lê têgihîştinek ji "eziyên pirjimar" ava dike ku her yek ji wan li gorî konteksta civakî were xuyandin an veşartin.

Derhişî û Bîra Hevpar

Freud diyar kir ku derhişî (unconscious) ne tenê cihekî pasîf ê bîranînên ji bîr ketî ye, lê derdoreke aktîf a hêz û motîvasyonê ye. Ji bo civaka kurdî, derhişiya hevpar tijî bîranînên qirkirin, koçberiyên bi darê zorê, gundên şewitî, miriyên bêgoristan û bi hezaran trawmayên-din e. Ev serpêhatiyên trawmatîk gelek caran bi fermî nayên qebûlkirin an jî tên înkarkirin û ji ber vê yekê ew nikarin bi awayê sax û saxlem were şopandin an jî di nav hişmendiya hevpar de cih bigirin. Li şûna wê, ew dikeve derhişiya hevpar û li wir dimîne, lê her gav bandora xwe li ser reftar û tevgera civakî, berhemên çandî û tevgerên siyasî nîşan dide.

Di edebiyata kurdî de, di stranên gelêrî de, di huner û sînemaya kurdî de, em dikarin şopên vê derhişiya hevpar bibînin. Edebiyata kurdî bi taybetî di sedsala 20an de tijî têmayên windabûn, koçberiyê, veqetînê û lêgerîna nasnameya winda ye. Lacan dibêje ku derhişî "wek ziman tê strûktûre kirin" – ew ne kaosek bêşekil e, lê pergalek e ku bi rêbazên sembolîk û metaforîk vedixebitin. Ji bo kurdan, zimanê kurdî bi xwe bûye cihê vê derhişiya hevpar – di nav devokên wê de, di gotinên kevin de, di çîrokên folklorîk de, bîranînên hevpar hatine parastin. Di wan salên ku zimanê kurdî qedexe bû de, ew di nav malbatan de, di nav civata daran û gund de wek mîrateke bi nepen hate parastin. Ev parastin ne tenê parastina amûreke ragihandinê ye, lê parastina deriyê ye ku bi wê deriyê mirov dikare bigihîje derhişiya hevpar a xwebûna xwe.

Tepisandin

Di derûnkolîneriyê de, tepisandin (repression) yek ji mekanîzmayên berevaniyê (defense mechanisms) yên bingehîn e ku naveroka dijwar an jî trawmatîk ji hişmendiyê derdixe. Lêbelê ji bo kurdan, tepisandin ne tenê proseyek derûnî ya takekesî ye – ew di heman demê de stratejiyeke siyasî ya dewletan e. Dewletên ku Kurdistan parve kirine bi fermî hewl daye ku hertiştê kurdî bitepisînin – ziman, çand, dîrok, nasnameya civakî. Ev tepisandina siyasî ya derveyî bi xwezayî vediguhere tepisandina derûnî ya hundirîn.

Kurdek ku di nav pergaleke fermî de mezin dibe ku zimanê wî qedexe dike û nasnameya wî înkar dike, bi xwezayî dest bi tepisandina beşeke ji hebûn û xwebûna xwe dike. Ew hîn dibe ku beşa kurdî ya xwebûna xwe veşêre, nexuyîne an jî wek tiştek şermezarî bihesibîne. Ev tepisandin gelek caran bi derhişî pêk tê – malbatên kurd ên li bajaran bi zimanê fermî digel zarokên xwe diaxivin, zarokên kurd di dibistanê de navên xwe diguhorin bo ku "normal" xuya bibin û gelek kes hewl didin ku her nîşana kurdîtiya xwe veşêrin. Lêbelê wek çawa Freud gotiye, tepisandin qet ne bêkêmasî ye – ew bi awayên cuda xuya dibe.

Di civata kurdî de, "vegera yê tepisandî" (return of the repressed) bi gelek awayan xuya dibe. Ew di nîşaneyên nexweşiyên derûnî yên ku di nav civata kurdî de bi rêjeyek bilind hene de xuya dibe – depresyon, rageşî (anxiety), nexweşiyên derûnlaşî (psikosomatik). Lêkolînên li ser tendirustiya derûnî di nav civata kurdî de nîşan dane ku rêjeya nexweşiyên derûnî, bi taybetî di navçeyên ku şer û tundî zêde bûne de, pir bilind e. Ev ne tenê encama şer û tundiyê ye, lê ew di heman demê de encama tepisandina bi salan a nasnameya xwe, hêviyên xwe û êşên xwe ye.

Ji Kirdeyê ber bi Heyberê ve

Têgihîştina kevneşopî ya Kartezyenî (Cartesian) mirov wek kirdeyeke serbixwe û hişyar dîtibû - "Ez difikirim, lewma ez heme" (cogito ergo sum). Lêbelê ji bo kurdan, ev gotina Descartes bûye "Ez kurd im, lewma ez tune me" – an herî kêm di çavên dewletan de tune ne. Di vê rewşê de, têgihîştina derûnkolîneriyê ya ji guheztina "kirde" ber bi "heyber" ve pir girîng dibe. Kurd ne kirdeyê dîroka xwe ne, lê di piraniya rewşan de heyberê wê ne. Dîroka wan ji hêla yên-din ve tê nivîsîn, sînorên wan ji hêla yên-din ve tên diyarkirin û heta nasnameya wan jî ji hêla yên-din ve tê pênasekirin.

Lêbelê wek çawa di teoriya derûnkolîneriyê de tê gotin, "heyber"bûn ne wateya pasîfbûnê ye. Di rastiyê de, civaka kurdî di dîrokê de her gav nîşan daye ku ew ne pasîf e – ji şoreşên sedsala 19an heta tevgerên neteweyî yên îro, kurd berdewam hewl dane ku "kirde" bibe, ne "heyber". Lêbelê ev têkoşîn, bi xwe, nîşandera vê yekê ye ku rewşa bingehîn ew e ku kurd di pergalên ku li ser wan hatine çêkirin de wek heyberan tên hesibandin.

Lacan mirov wek heyberekê di nav pergala sembolîk de nas dike – pergalek ku tê de mirov hatiye jiyîn û ku ziman, qanûnên civakî û strûktûra dewletê ava dike. Ji bo kurdan, ev pergala sembolîk pergaleke dijberî ye – ew pergalek e ku tê de hebûna wan wek kurd nayê qebûlkirin. Dewletên Tirkiyê, Îranê, Iraqê û Sûriyê her yek pergaleke sembolîk ava kirine ku tê de nasnameya neteweyî ya fermî (tirk, fars, ereb) wek tiştê "normal" û "rast" tê hesibandin û her nasnameya din – û bi taybetî nasnameya kurdî – wek "ji-rê-derketî (deviant)", "tehdîdkar" an jî heta "tune" tê hesibandin.

Di vê pergalê de, kurdek her gav li ber du rêbazên stratejîk disekine: an ew xwe bi pergala sembolîk re hevaheng dike û beşeke ji nasnameya xwe ditepisîne an jî ew li dijî vê pergalê disekine û hewl dide ku cihekî ji bo nasnameya xwe ava bike. Her du rêbaz jî encamên derûnî yên giranbiha hene. Yê yekem dibe sedema windakirina beşeke ji hebûn û xwebûna xwe, hestkirina şermezariyê û înkara xwebûna xwe. Yê duyem dibe sedema pevçûna berdewam digel pergala sembolîk ku gelek caran bi zindanîbûn, tundî an heta mirinê diqede.

Lêbelê zanîna ku "heyber ji ber xwe ve –bi xwe- nayê zanîn" dikare rêyên nû veke. Bi qebûlkirina ku em di nav pergalên mezin de heyber in û bi têgihîştina ka çawa ev pergal kar dike û çawa li me tesîr dike, em dikarin bi hêz û şiyana herî zêde ya xwe tevbigerin. Ji bo civaka kurdî, wateya wê ew e ku em têbigehin ka çawa mekanîzmayên tepisandin, înkar û şêwirîna nasnameya hevpar kar dikin û bi vê zanînê em hewl bidin ku stratejiyên nû yên berxwedanê û binavkirinê ava bikin.

Dermanê Hevpar

Freud dibêje ku mebesta derûnkolîneriyê ew e ku naveroka derhişî bête hişmendiyê û bi wê awayê şifa pêk were. "Ku tiştek were zanîn, ew nikare bimîne çawa ku bû" – ev prensîba bingehîn a dermanê derûnkolînerî ye. Ji bo civaka kurdî, wateya wê ew e ku em divê rawestin û bi awayekî hişyar û hişmend li trawmayên hevpar, bîranînên tepisandî û encamên wan ên li ser derûna xwe binêrin/biramin.

Di van salan de, hewldanên hinek enstîtûyan, rêxistinên civaka sivîl û kesên akademîk hene ku li ser trawmaya hevpar a kurdî bixebitin. Lêbelê dermanê hevpar ne tenê bi bîranîn pêk tê – ew bi qebûlkirina fermî ya trawmayê, bi danîna şermezariya ji hêla ku zirarê gihandeye û bi avakirina bîrangehên hevpar pêk tê. Mixabin, dewletên ku li ser Kurdistanê hene hîn jî piraniya qirkirinên li dijî kurdan înkar dikin an jî hewl didin wan wek "pêdiviyên ewlehiyê" nîşan bikin. Ev înkara berdewam mane dike ku birîn nehêle û her gav ji nû ve were vekirin.

Di heman demê de, derûnkolînerî nîşan dide ku şifa ne tenê bi îtirafa yên-din, lê bi proseya hundirîn a fêmkirin û qebûlkirinê jî pêk tê. Civaka kurdî divê li ser têkiliya xwe bi trawmaya xwe, bi nasnameya xwe û bi hêviyên xwe re bifikire. Pirsên mîna "kurdîtî çi wateyê ji me re dide?", "Em çawa dikarin nasnameya xwe biparêzin, bêyî ku di bin barê şerê berdewam de bimînin?", "Em çawa dikarin bîranînên trawmatîk biparêzin lê di heman demê de siberojeke nû ava bikin?" pêdivî bi lêkolîn û nîqaşên kûr hene.

Yek ji aliyên girîng ên dermanê derûnkolîneriyê têgihîştina têkiliya di navbera tepisandin û vegerandina ya tepisandî ye. Gelek caran, nirxên ku mirov ji xwe re tepisandiye bi hêzeke zêdetir vedigerin û bandorên xirab ên zêdetir dikin. Ji bo civaka kurdî, ev tê wateya ku tepisandina nasnameya kurdî nikare çareseriyeke demdirêj be. Divê rêyên nû werê dîtin ku tê de nasnameya kurdî bi awayekî saxlem û bêbandor di jiyana rojane de cih ji xwe re bigire – ne wek tiştekî ku divê were veşartin û ne jî wek tiştekî ku divê bi awayekê dijberî were xuyandin.

Encam

Guheztina ji "kirde"yê ber bi "heyber"ê ve di konteksta kurdî de ne tenê têgihîştinek teorîk e, lê ragihandinek ji rewşa rastîn a ku bi milyonan kurd di nav de dijîn e. Derûnkolînerî wek teorî û pratîk derfeteke girîng pêşkêş dike ku em bi wê têkiliya di navbera proseyên derûnî yên takekesî û diyardeyên civakî-siyasî yên mezin fêm bikin. Tepisandina siyasî ya derveyî vediguhere tepisandina derûnî ya hundirîn û ev proseya ducarî bandorên kûr li ser hem takekesan û hem jî civaka bi tevahî dike/dihêle.

Lêbelê derûnkolînerî ne tenê amûrek ji bo şopandina êşan e – ew di heman demê de rêyek ji bo têgihîştin û şifayê ye. Bi zanîna ka çawa mekanîzmayên tepisandin, înkar û şêwirîna nasnameya hevpar kar dikin, civaka kurdî dikare dest bi avakirina stratejiyên nû yên berxwedan û binavkirinê bike. Ev ne wateya pişavtin û pasîfbûnê an jî qebûlkirina rewşa niha ye, lê naskirin e ku têkoşîna rastîn ne tenê li derveyî ye – di nav derûna me de jî ye.

Hişmendî, bi hemû sînorên xwe, tenê beşeke biçûk ji tewahiya derûna me ye. Derhişî, bi bîranînên xwe yên hevpar, bi trawmayên xwe yên tepisandî û bi hêviyên xwe yên bingehîn, roleke mezin di jiyana me de dilîze. Tepisandin û mekanîzmayên berevaniyê yên-din astengiyên di navbera van du qatan de ava dikin, lê van astengiyan qet ne bêkêmasî ne. Ew her gav bi awayên cuda xuya dibin – di nîşaneyên nexweşiyên derûnî de, di berhemên çandî de, di tevgerên civakî de.

Ji bo siberojê, civaka kurdî pêdivî bi çend tiştan heye: Pêşî, pêdivî bi qebûlkirina fermî ya trawmayên hevpar heye – ne tenê ji hêla civata kurdî ve, lê ji hêla dewletan ve jî ku ev trawma çêkirine. Duyem, pêdivî bi avakirina cihan û mekanîzmayan heye ku tê de van trawmayan bêne şopandin û bîranîn – muzeyên qirkirinê, bîrangehên hevpar, rojên bîranînê. Sêyem, pêdivî bi piştgiriya derûnî ya profesyonel ji bo wan kesên ku bi rastî ji trawmayê zirar dîtine heye. Çarem, pêdivî bi lêkolînên zanistî yên li ser bandora derûnî ya înkar, tepisandin û tundiya siyasî li ser civata kurdî heye.

Derûnkolînerî me fêr dike ku azadiya rastîn ne bi înkara sînorên me tê bidestxistin, lê bi nasîn û qebûlkirina wan. Ji bo civaka kurdî, wateya wê ew e ku azadiya rastîn ne tenê bi parastina nasnameya me ya derveyî tê bidestxistin, lê bi têgihîştin û şifa bandorên hundirîn ên salên înkar û tepisandinê. Bi qebûlkirina ku em heyberê hêzên mezin ên derveyî kontrola me ne, ne kirdeyê têkûz ên hişyar, em dikarin têkiliyeke balkêştir û hiqûqtir bi xwe, bi civaka xwe û bi cîhanê re ava bikin.

Di dawiyê de, mebesta derûnkolîneriyê ji bo civata kurdî ne înkara têkoşîna neteweyî ye, lê avakirina rêyek e ku bi wê têkoşîna rastîn – têkoşîna ku hem li derveyî û hem jî li hundur e – bi awayekî saxlem û bi kêmtirîn zirarê were meşandin. Ev rê derbasa zanîn, têgihîştin, qebûlkirin û di dawiyê de dermanê hevpar e – şifayek ku bi wê civata kurdî dikare ji barê trawmayên dîrokî azad bibe û siberojeke nû ava bike. Azadiya ku ji vê şifayê tê ne tenê azadiya siyasî ye, lê azadiya derûnî ye jî – azadiya ku mirov ji xwe re hêvî dike ku xwe qebûl dike û ku dikare bi têkûzî bijî.

Çavkanî

Freud, S. (1915). The unconscious. J. Strachey (Ed. û Werger.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 14, rr. 166-215). Hogarth Press.

Freud, S. (1923). The ego and the id. J. Strachey (Ed. û Werger.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 19, rr. 12-66). Hogarth Press.

Lacan, J. (1977). Écrits: A selection (A. Sheridan, Werger.). W. W. Norton & Company.

Lacan, J. (2006). The mirror stage as formative of the function of the I as revealed in psychoanalytic experience. B. Fink (Werger.), Écrits (rr. 75-81). W. W. Norton & Company. (Xebata resen hate weşandin di sala 1949)

Laplanche, J. û Pontalis, J.-B. (1973). The language of psycho-analysis (D. Nicholson-Smith, Werger.). W. W. Norton & Company.

Minorsky, V. (1943). The Kurds: A historical and political study. Journal of the Royal Central Asian Society, 30(1), 68-89.

van Bruinessen, M. (2000). Transnational aspects of the Kurdish question. Working Paper, Robert Schuman Centre for Advanced Studies, European University Institute.

Termên Sereke

Derûnkolînerî (Psychoanalysis) Derûnkolînerî teorî û pratîkeke ku ji hêla Sigmund Freud ve hatiye avakirin e û li ser lêkolîna proseyên derhişî yên derûnê disekine. Ev qad hewl dide fêm bike ka çawa bîranînên tepisandî, hêviyên derhişî û trawmayên kevin bandorê li ser tevgera mirov û civakê dikin.

Hişmendî (Consciousness) Hişmendî qata derûnê ye ku tê de em bi awayekî hişyar fikir, hest û bîranînên xwe dihesibin. Ev beşa "diyar" a derûna mirov e, mîna perçeya diyar a aysberge ne.

Binhişî (Subconscious) Binhişî qata di navbera hişmendî û derhişiyê de ye. Ev cih e ku bîranînên ku niha di hişmendiyê de nînin lê bi hêsanî dikarin werên bîranîn li wir dimînin.

Derhişî (Unconscious) Derhişî qata herî kûr a derûnê ye ku tê de hêvî, rageşî, bîranînên trawmatîk û proseyên bingehîn yên ku mirov nayê hişmendiyê dimînin. Freud û Lacan nîşan dan ku derhişî ne cihekî pasîf e, lê çavkaniya hêz, afirîneriyê û motîvasyona mirov e.

Tepisandin (Repression) Tepisandin mekanîzmayek bergirî ye ku tê de mirov bîranînên dijwar, hestan an jî fikrên ku nayên qebûlkirin ji hişmendiyê derdixe û di derhişiyê de vedişêre. Lêbelê ev bîranînên tepisandî tune nabin - ew di derhişiyê de dimînin û bi awayên cuda (xewn, şaşiyên zimanî, nîşaneyên nexweşiyê) xuya dibin.

Vegera yê Tepisandî (Return of the Repressed) Ev têgîn destnîşan dike ku naveroka tepisandî qet bi tevahî nayê windakirin, lê ew bi awayên cuda vedigere hişmendiyê. Ev dibe bi xewnan, şaşiyên zimanî, nîşaneyên nexweşiyên derûnî, yan jî di huner û edebiyatê de.

Mekanîzmayên Berevaniyê (Defense Mechanisms) Mekanîzmayên berevaniyê stratejiyên derhişî ne ku derûn ji bo xwe ji rageşiyê, kulîliyê an jî bîranînên trawmatîk biparêze bi kar tîne. Tepisandin yek ji van mekanîzman e, lê yên-din jî hene wek înkar (denial), projeksiyon (hevedîtin) û ragihandin (displacement).

Qonaxa Mirêkê (Mirror Stage) Qonaxa mirêkê têgîneke Lacan e ku prosesa ku tê de zarokek cara yekem xwe di mirêkê de nas dike û dest bi avakirina têgihîştinek ji "ez"ê dike diyar dike. Ev qonaxa bingehîn ji bo avakirina nasnameya takekesî ye.

Kirde (Subject) Kirde têgîneke felsefî ye ku mirov wek kes û aktora serbixwe yê ku dikare li ser jiyan û serpêhatiya xwe bandor bike diyar dike. Di felsefa Kartezyenî de, kirde bi hişmendî û şiyana ramanê tê pênasekirin ("Ez difikirîm, lewma ez hene"). Lêbelê derûnkolînerî ev têgînê pirsgirêk dike û dibêje ku mirov ne bi tevahî serbixwe ye, lê ji hêla proseyên derhişî û pergalên civakî ve tê tesîrkirin.

Heyber (Object) Heyber têgîneke dijberî ya "kirde"yê ye û mirov wek tiştekî ku ji hêla hêzên derveyî kontrola wî ve tê tesîrkirin û şekildayîn diyar dike. Di derûnkolîneriyê de, guheztina ji "kirde" ber bi "heyber" ve nîşan dide ku mirov ne kirdeyê bi tevahî serbixwe yê serpêhatiya xwe ye, lê heyberê proseyên derhişî, hêviyên ku nayê hişmendiyê û pergalên civakî-siyasî ye.

Pergala Sembolîk (Symbolic Order) Pergala sembolîk têgîneke Lacan e ku pergala ziman, qanûnên civakî, nirx û strûktûrên ku mirov tê de dijî û ku nasnameya wî tê de tê şekildayîn diyar dike. Ev pergal berî ku mirov were dinyayê heye û mirov divê xwe bi vê pergalê re hevaheng bike.

Trawmaya Hevpar (Collective Trauma) Trawmaya hevpar serpêhatiyên trawmatîk ên ku ne tenê takekesan lê civaka bi tevahî tesîr dikin û di bîranîna hevpar de cih digirin destnîşan dike.

Nasnameya Hevpar (Collective Identity) Nasnameya hevpar têgihîştina hevpar a komelekê ji "em kî ne" û "em ji kîjan in" e. Ev nasname bi ziman, çand, dîrok, bîranînên hevpar û hestan ên hevpar tê avakirin.

Dermanê Hevpar (Collective Healing) Dermanê hevpar proseya ku tê de civakeke ku trawma dîtiye hewl dide ku birînên hevpar ên xwe sar bike û pêşve biçe ye. Di derûnkolîneriyê de, şifa bi bîranîn, qebûlkirin û şopandina trawmayê dest pê dike.

Bişavtin (Assimilation) Bişavtin proseya ku tê de mirov an komek nasnameya xwe ya resen dihêle û nasnameya civaka mezin qebûl dike ye.

Dualîteya Nasnameyê (Identity Duality) Dualîteya nasnameya rewşa ku tê de mirov di nav du nasnameyên cuda de dijî û li gorî konteksta civakî yekê ji wan diyar dike an vedişêre destnîşan dike.