Brahîmê Alûcî براھیمێ ئالووجی

Destpêk Bindestî yek ji pirsgirêkên herî kûr ên derûnî û civakî ye ku ji destpêka mirovahiyê ve heye. Di çarçoveya zanistên civakî û derûnnasiyê de, têgîna bindestiyê ne tenê rewşa derve ya zordestiyê vedibêje, lê di heman demê de bandorên derûnî û civakî yên ku di kesayetiya kesên bindest de xwe nîşan didin jî vedibêje. Wekî ku Paulo Freire jî dibêje: bindestî ne tenê bikaranîna hêza fizîkî ye. Ew pêvajoyek e ku tê de kesên bindest bi hişmendiya xwe jî tên girtin û tên fêrkirin ku rewşa xwe wekî tiştekî siruştî û xwezayî qebûl bikin. Navxweyîkirina Bindestiyê Yek ji taybetmendiyên bingehîn ên kesên bindest ew e ku ew hêdî hêdî nirxên serdestan — yên ku bi zorê li wan hatine ferzkirin — wekî tiştên rast qebûl dikin. Di vê rewşê de, kesê bindest dest pê dike ku xwe wekî "kêm" an "nezan" bibîne; ne ji ber ku ev rastî ye, lê ji ber ku ev peyam bi awayekî domdar jê re hatiye gotin û şandin. Bandora vê diyardeyê di jiyana rojane de bi çend awayan xwe nîşan dide: ...

Xwendineke Derûnkolînerî — Nêrînek Psîkanalîtîk, Civaknasî û der-kolonyal Destpêk Edebiyat ne tenê hilberîna hûnerî ye — ew meydan û qada civakî ye ( literary field ) ku têkiliyên hêzê, nasnameyê û ‘bîr’anînê tê de têne jiyîn û hilberandin. Ferzan Şêr di pirtûka xwe ya Yamalı Peyzaj (2025) de, bi dahûrînek rêzdar û berfireh, edebiyata romana kurdî ya ji 1935ê heta 2017ê lêkolîn dike. Ev xebat ne tenê katalogeyek dîrokî ye — ew nîşaneyek derûnterapî, dermankirin û têkoşîna sembolîk e ku di navbera zimanzanî, kolonyalîzm û nasnameyê de cih digire. Ji bo ku em vê xebatê bi kûrahî bixwînin, pêwistiya me bi çarçoveyek teoriyê ya pirjimar heye: psîkanalîza Freud û Lacan ji bo têgehên derûnî, civaknasiya Pierre Bourdieu ji bo têgeha qada edebî ( literary field ) û sermiyanên sembolîk ( symbolic capital ), nêrîna Pascale Casanova ji bo têgehkirina pergala edebiyata cîhanî ( world republic of letters ), ya José Carlos Mariátegui ji bo têkiliya çanda xwecihî û kolonyalîzmê, ya Alexa...

Destpêk Çîroka Hz. Mûsa û çil salên di çolê de ne tenê rûdaneke olî ye; ew dikare wekî diyardeyeke derûnî (psychological metaphor) jî bê xwendin. Ji perspektîfa derûnkolîneriyê (psychoanalysis) — bi taybetî bîrdoziyên Freud, Jung û Frantz Fanon — ev çîrok nîşaneya trawmaya hevpar (collective trauma), înkarkirina nasnameya hevpar (collective identity denial) û pêvajoya rizgariyê (liberation process) ye. Miletê kurd, mîna miletê cihû, dîrokeke dirêj a bindestiyê, perçebûnê û bêwarî û cihguherandinê (displacement) jiyaye. Di vê nivîsê de, em ê çîroka Hz. Mûsa wekî neynikeke derûnî li ser rewşa kurdan vekolin. Sembol Wate Fîrewn Dewletên serdest — zordarên derveyî (external oppressors) Çola Sînayê (Tîh) Serdemên xebat û bêewlehiyê — labîrenta derûnî ya bêserûberiyê (psychological maze of disorientation) Çêlka Zêrîn Bişavtin (assimilation) û înkara nasnameyê — ji bo mafê jiyanê, fe...