Brahîmê Alûcî براھیمێ ئالووجی

Destpêk Yek ji paradoksên herî jandar a çanda mirovahiyê ev e: Gelên ku demek dirêj di bin zextê sîyasî, çandî û aborî de dijîn, pirî caran ji zimanê xwe yê dayîkê şerm dikin. Ev diyarde ku di lîteratûra civakî de weke şerma hundirîn anjî zordariya navxweyî   (internalized oppression) û kolonîzasyona zihnî (colonization of the mind) tê zanîn, ne tenê zimanê mirov winda dike; nasname, bîr û çanda neteweyan jî tune dike. Bîrdoziya Bêahengiya Venasînî (Cognitive Dissonance) Dema takekesek di navbera du rastiyên dijber de dimîne - yên ku "zimanê min hêja ye" û "zimanê min bêkêr e" - hişê mirov hewl dide ku vê nakokiyê çareser bike. Pirî caran, ji ber ku hêza pergalê mezintir e ji hêza takekesî, mirov dest bi qebûlkirina nirxê neyînîbûna zimanê xwe dike. Ev pêvajo bi awayekî bêhişî û derhişî pêk tê û di demên zaroktiyê de, dema ku şexsîyet tê avakirin, herî bandordar e. Pergala Hegemonyayê Li gorî bîrdoziya Antonio Gramsci, hegemonyaya çandî dema ku çîn an kom...

Destpêk Çend sal berê, dema ku behsa Hişê Çêkirî – HÇ (Artificial Intelligence – AI) dihat kirin, kesî bawer nedikir ku dê makîne dewsa gelek karên mirovî bigire. Lê îro em behsa Hevdiliya Çêkirî (Artificial Empathy) dikin - avahiyeke teknolojîk ku makîneyek dikare hevdilî û dilsoziyê bi awayekî mirovane destnîşan bide. Lêkolînek giring di British Medical Bulletin de hate weşandin. Ev lêkolîna ban-dahûrî (meta-analysis) li saziyên klînîkî hate kirin û encamên wê balkêş in: Chatbotên bi hişê çêkirî bi awayekî domdar ji bijîşkan hevdilîtir (empatî) hatin nirxandin. Ev ne tenê kirrûbirrek ji bo teknolojiyê ye; ev veguherînek mezin e di awayê ku em li lêgerîna tendirustiyê dinêrin û pîvandinê dikin. Hevdiliya çêkirî êdî tiştekî ecêb nîne - ew bûye diyardeyek pîvanbar. Di vê lêkolînê de, pergalên hişê çêkirî di hevdiliya têgihîştî de xalek bilindtir wergirtin. Di zanista klînîkî de, ev pir girîng e: Nexweş hîs kirin ku ji aliyê pergalên ku nikaribin hîs bikin ve hatine têgihîştin û ...

 Sendroma hîpertîmezî (hyperthymesia syndrome) Mejiyê me ne tenê ji bo bîranînan hatiye çêkirin, herwiha ji bo jibîrkirinê jî ye. Di civaka ku em tê de dijîn, her dem li ser bîranînan disekinin û zêdetir girîngî pê tê dayîn û em ji bîr dikin ku jibîrkirin jî xwedî roleke girîng e di çalakiya mejî de. Jibîrkirin ne kêmasî ye, ew taybetmendiya sereke ye ku mejî pê bîranînê parzûnk dike û wateyan pê re dibîne. Mejiyên meraqdar bêtir ji bîr dikin lewre ew bêtir kifş dikin û bi cîhanê re têdikoşin. Jibîrkirina stratejîk hunerek e ku divê em fêr bibin, ne kêmasiyek e ku em ji xwe şermezar bikin. Çavlihevketin (interleaving) bîranînê xurt dike bi tevlihevkirina mijaran, şêwaza nêzîkî rêya ku em li jiyana rastîn de bi arîşe û pirsgirêkan re rû bi rû dibin. Dema ku em mijaran têk ve nakin lê wan bi hev re lêdixin, mejiyê me çêtir dixebite û bîranîn zêdetir xurt dibe. Di vê wateyê de, jibîrkirin ne ziyanek e lê bertekeke girîng û watedar e. Ji bo ku mirov vê yekê çêtir fêm bike, cihane...

Destpêk Şîn pêvajoyeke derûnî ya bingehîn e ku mirov piştî windayiyekê tê re derbas dibe. Ev pêvajo ku gelek caran bi êşê dest pê dike, ne tenê li ser mirina kesekî ye, lêbelê li ser windakirina her tiştekî girîng e, wek welat, malbat an jî heval. Di vê nivîsê de, em ê li ser pêvajoya şînê, şîna civakî, têgehên wek "Trawmaya Hilbijartî" û "Serfiraziya Hilbijartî" û bandora wan li ser mirov û civakan rawestin. Ev raman ku ji xebatên derûnnasên wek Vamık Volkan derdikevin, nîşan didin ku şîn ne tenê pêvajoyeke takekesane ye, lêbelê dikare bandorê li nifşan jî bike. Armanca vê nivîsê ew e ku şînê wek diyariyeke dilşewat bibîne ku mirov jê sûdê werdigire û mezin dibe. Naveroka Sereke Şîn pêvajoyeke bêdeng û hundirîn e ku gava mirov "diêşe" û li hember vê êşê bertekan nîşan dide dest pê dike. Ev pêvajo bi salan didome û bi trawma û şîna civakî ve girêdayî ye. Ji bo fêmkirina şînê, em dikarin çavekî bigirin û kesekî bînin bîra xwe ku em dixwazin jê hez b...