DERÛNIYA PABENDÎ Û DILSOZIYÊ

Destpêk

 

Dilsozî (bîat, pabendî - allegiance) yek ji diyardeyên bingehîn ên jiyana mirov e ku di nav pêwendiyên civakî, siyasî û takekesane de xwe nîşanî me dide. Ji perspektîfa derûnkolînerî (psychoanalysis) ve, dilsozî ne tenê pabendî û pevgirêdaneke hişmendî ye, lê di heman demê de pêvajoyek kûr a derhişî (unconscious) ye ku bi awayekî kûr bi geşedana kesayetiyê (personality development) ve girêdayî ye.

 

Freud û bîrdoziya derûnkolîneriyê dilsoziyê weke encameke mekanîzmayên berevaniyê (defense mechanisms) û xwewekdîtina derûnî (psychological identification) dihesibînin. Ev pabendî û pêwendiya kûr di zaroktiyê de dest pê dike û di nav têkiliyên bingehîn de şêwê û şemal vedigire.

 

Bingehên Derûnkolînerî yên Dilsoziyê

 

Xwewekdîtina Bingehîn

 

Li gorî bîrdoziya derûnkolînerî, xwewekdîtina zarok (child identification) bi dêûbav û kesên wî yên girîng de bingeha dilsoziyên siberojê ye. Freud (1921) behsa "xwewekdîtina dêûbavî" (paternal identification) dike ku di qonaxa Odîpal (Oedipal phase) de pêk tê û kesayetiya zarok ava dike.

 

Di vê proseyê de, zarok nirxên derûnî (internalized values) wergirtiye û ew dibe beşek ji bilindeziya (superego) wî. Ev mekanîzma bingeha dilsoziyên civakî û siyasî yên siberojê ye, ji ber ku mirov bi awayekî derhişî li ser nimûneyên kevnare yên têkiliyê vedigere.

 

Mekanîzmayên Berevaniyê û Dilsozî

 

Dilsozî dikare weke mekanîzmek berevaniyê (defense mechanism) kar bike ku mirov ji dilşikestinê û bêkesiyê diparêze. Veguheziya (transference) dilsoziyê ku mirov hestan û têkiliyên zaroktiyê li ser mijar û organîzasyonên niha vediguhezîne, beş û binbeş û qismek girîng e.

 

Anna Freud (1936) behsa wê yekê dike ku pabendî û dilsozî dikare bi awayekî "rengvedanê" (projection) an "xwewekdîtinê" (identification) were xuyankirinê ku di wan de mirov xwe bi koman an serokan ve girê dide da ku hestên bêhêztiyê qels bike – xweparastin.

 

Têkiliya Bengîtî-Dilsozî

 

Ji perspektîfa bîrdoziya bengîtiyê (attachment theory) ya Bowlby, pabendî û dilsozî bi awayekî kûr bi nimûneyên bengîtiya zaroktiyê ve girêdayî ye. Zarokên ku bengîtiyeke ewledar (secure attachment) pêk tînin, bi gelemperî dikarin dilsoziyên ewledar û pêbawer biafirînin. Lêbelê, bengîtiyên ne-ewledar (insecure attachment) dikarin bibe sedema dilsoziyên norotîk (neurotic allegiance) an têkiliyên biserneketî – tevgerên patolojîk.

 

Cûrbecûrbûna Dilsoziyê di Konteksta Derûnkolînerî de

 

Dilsoziya Narsîsîstîk

 

Klein (1946) behsa wê yekê dike ku hin dilsoziyên li ser hewcedariyên narsîsîstîk (narcissistic needs) ava dibin. Di vê rewşê de, mirov bi koman an serokan ve girê dide ne ji ber nirxan, lê ji ber ku ew pêwendî hesta xwe-rêzgirtin/pejirandinê (self-esteem) bilind dike an hewcedariya pejirandina civakî (social acceptance) pêk tîne.

 

Dilsoziya Mazoşîstîk

 

Hin pabendî û dilsozî dikarin ji ber xisûsiyeteke mazoşîstîk (masochistic) hebin ku tê de mirov di têkiliyên zirardar an astengdar de dimîne. Ev dikare encameke "dûbarekirina asûwasî" (repetition compulsion) be ku mirov bi awayekî derhişî nimûneyên têkiliyên zirardar ên zaroktiyê her dubare dike.

 

Dilsoziya Bergiriyê

 

Ji aliyê din ve, pabendî û dilsozî dikare weke formek bergiriya derûnî (psychological resistance) li dijî zextên derve were xuyankirinê. Fromm (1941) behsa "tirsa ji azadiyê" (fear of freedom) dike û dibêje ku mirov carinan bengî û dilsoziyên otorîter (authoritarian) hildibijêre da ku ji berpirsiyariya azadiyê bireve.

 

Dilsoziya Komî û Nasnameya Civakî

 

Erikson (1968) behsa wê yekê dike ku pêkanîna nasnameya civakî (social identity) beşek girîng e ji geşedana derûnî. Dilsoziya komî (group allegiance) di vê proseyê de rolek bingehîn dilîze, ji ber ku ew mirov helwesta xwe di cihanê de nas dike.

 

Di konteksta derûnkolînerî de, dilsoziya komî dikare bibe "pêşkêşkirina xwebûnî" (self-presentation) an mekanîzmek berevaniyê li dijî hestan ên cudabûn û tenêbûn û bêparbûnê (isolation) û bêwatebûnê (meaninglessness). Bion (1961) di xebata xwe ya li ser şîkarên komê (group dynamics) de behsa wê yekê dike ku kom dikare bibe "dêûbavek cîgir/hilgir" (surrogate parent) ku hewcedariyên derûnî yên bingehîn pêk tîne.

 

Trawmaya Hevpar (Kolektîf) û Bîra Neteweyî

 

Kurd di dîroka xwe de gelek trawmayên hevpar jîyane – ji qirkirin û asîmîlasyonê bigire heta xerîbî û perçebûna Kurdistanê. Van trawmayan di bîra civakî de cih girtiye û di şêweyê bîranîna trawmatîk a neteweyî de trawmaya nifşguhêzî (transgenerational trauma) ye ku ji nifşekê bo nifşê din derbas dibin.

 

Ev trawmaya hevpar bandoreke kûr li ser şêweyên dilsoziyê kiriye. Gelek kurd pabendî û dilsoziya xwe ya neteweyî weke formek bergiriyê (resistance) li dijî tunebûn û jibîrkirinê dibînin. Ev dilsozî ne tenê siyasî ye, lê di heman demê de stratejiyeke jiyanê û bergirî û parastina nasnameya derûnî ye.

 

Dilsoziya Neteweyî û Nasnameya Kurdî

 

Dilsoziya neteweyî li cem kurdan bi bandora tunebûna dewleta kurdî û cîyawazîbûna Kurdistanê xisûsiyeteke wê ya taybetî heye. Ev dilsozî carinan ji hewcedariya derûnî ya nasnameya hevpar û li dijî bêparî û tunebûnê xwedîderketinê tê.

 

Di perspektîfa Erikson de, nasnameya neteweyî beşek bingehîn e ji geşedana derûnî. Ji bo kurdan, ev nasnameya hêj bi temamî nayê pejirandin ji aliyê dewletên ku Kurdistanê parve kirine ve, ku ev bibe sedema krîzeke nasnameya heyî ya hevbeş (kolektîf).

 

Şikestina Dilsoziyê û Trawmaya Derûnî

 

Gava pabendî û dilsozî têk diçe, ev dikare bibe sedema trawmayeke kûr a derûnî (psychological trauma). Freud (1917) di xebata xwe ya li ser "şîn û malxulyanê" (mourning and melancholia) de behsa wê yekê dike ku windabûna mijar an îdeala dilsoziyê pêvajoyeke şîngirtinê (grieving process) ye.

 

Şikestina dilsoziyê dikare hestên xapandinê (betrayal), bêkêrîbûnê û nirxandina xwebûnî û gumana xwebûnê (self-doubt) bi cih bîne. Di rewşên giran de, ev dikare bibe sedema krîzeke nasnameya derûnî (identity crisis) an geşedana nexweşiyên derûnî yên weke depresyon an rageşiya norotîk (neurotic anxiety).

 

Encam

 

Derûniya dilsoziyê diyardeyeke pir alî ye ku di kûrahiya derûna mirov de reh û koka wê heye. Ji perspektîfa derûnkolînerî ve, pabendî û dilsozî ne tenê hilbijartineke hişmendî ye, lê di heman demê de encameke proseyan ên kûr ên derhişî, têkiliyên zaroktiyê û hewcedariyên derûnî yên bingehîn in.

 

Têgihiştina vê pêwendiya kûr di navbera zaroktiyê, xwewekdîtinê, mekanîzmayên berevaniyê û dilsoziyê de derfetên girîng ji bo dermankirina têkiliyên takekesî û civakî peyda dike. Ew her weha ji me re rê vedike ku em bi awayekî kûrtir têbigihêjin ka çima mirov bi koman, serokan, îdealan an organîzasyonan ve girê didin û çawa van girêdanan di jiyana derûnî de bandorê dikin.

 

Çavkanî

 

Bion, W. R. (1961). Experiences in groups and other papers. Tavistock Publications.

Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.

Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. W. W. Norton & Company.

Freud, A. (1936). The ego and the mechanisms of defense. International Universities Press.

Freud, S. (1917). Mourning and melancholia. In J. Strachey (Ed. & Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 14, pp. 237-258). Hogarth Press.

Freud, S. (1921). Group psychology and the analysis of the ego. In J. Strachey (Ed. & Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 18, pp. 65-143). Hogarth Press.

Fromm, E. (1941). Escape from freedom. Farrar & Rinehart.

Klein, M. (1946). Notes on some schizoid mechanisms. International Journal of Psycho-Analysis, 27, 99-110.