Ehmed Huseynî (1955–10ê Adara 2026an) (Zimanê wî jî weke laşê wî bêwelat bû) Bi Nêrîneke Derûnkolînerî

Destpêk

Ehmed Huseynî helbestvanekî kurd bû ku jiyana wî di navbera çend cîhan de derbas bû: Amûda Rojava, Şama Sûriyê û Stokholma Swêdê. Ev rêwîtiya erdnîgarî ne tenê rûdaneke jiyanî bû, di heman demê de birîneke derûnî ya kûr bû ku xwe di hemû berhemên wî de nîşan da. Helbestên wî — bi taybetî Nimêjgeha Xewnê, Dayîk û Çarçira — ne tenê wêjeya xemgîniyê ne; ew belgeyên derûnî yên mirovekî di navbera welat û xerîbî, bîranîn û jiyana niha, xeyalên windabûyî û rastiya neqebûlkirî de maye. Ez ê bi rêbaza derûnkolîniyê (psychoanalysis), helbestvaniya Ehmed Huseynî ji çend aliyan ve binirxînim: ji têgehên Freud ên malxulyaniyê (melancholia) û kompûlsiyona dûbare (repetition compulsion), ji teoriya Lacan a ziman û nasnameya perçebûyî (fragmented identity) û ji têgeha Vamik Volkan a birîn û trawmaya hilbijartî (chosen trauma). Armanca sereke ew e ku em nîşan bidin ku Ehmed Huseynî helbesta xwe weke qada dermankirin û terapiya derûnî bi kar aniye û çawa ev qad ji birîna takekesî derbasî trawmaya hevpar (kolektif) a miletekî perçebûyî dibe.

Mijar û Nasnameya Perçebûyî

Helbestvaniya Ehmed Huseynî di bingeha xwe de krîza nasnameya perçebûyî nîşanî me dide. Ew li Amûdê ji dayik bûye, li Şamê xwendiye, li Stokholmê jiyana xwe derbas kiriye û li wir jî maye. Ev sê cîh — welat, bajêr, xerîbî — di helbestan de wek "bendergehên xemgîn ên giyanê min" xwe nîşanî me dide.

Lacan dibêje: mirov di zimanê din de xwe winda dike. Ehmed Huseynî bi kurdî dinivîse lê di nav civaka Swêdî de dijî — ev perçebûn ne tenê erdnîgarî, di bingeha xwe de zimanî, derûnî û giyanî ye.

Xeyala Dayikê û "Objet Petit a" (Freud / Lacan)

Di helbesta "Dayîk" de û di "Nimêjgeha Xewnê" de jî figûra jin/dayik weke xeyalek bêdest tê pêşkêşkirin.

Freud vê rewşê weke Malxulyanî û Şînûşûn "Mourning and Melancholia" rave dike:

Mirov tiştekî ku winda kiriye qebûl nake, lê wî tişti di hundirê xwe de dişewitîne.

Di helbestan de ev zelal e:

• "bîna rihana destê te"
• "lêvên te, sêvên te"
• "hineya porê te"

Ev hemû hestên hîsî yên laşî ne — lê dûr in, negihîştî ne. Ehmed Huseynî ne ji miriyekê, ji tiştekî ku ticarî tam nebûye şîn dike. Ew di derûnnasiyê de jê re"malxulyanî" tê gotin, ne tenê xemgîniya şînûşûnê.

Welatê Winda û "Topography of Loss" (Şîna Hevpar)

Di "Çarçira" de:

"te em bi şîrê şêran xapandin / te em di gerdenîka komarê de civandin"

Ev ne tenê gilîyeke siyasî ye — ev xeyandina Bavê Mezin (Super-Egoya kolektîf) e. Dewlet, dîrok, rêber — ew desthilatdariya ku mirov pê bawer dike — wan xapandiye.

Derûnkolîner/Psîkanalîst Vamik Volkan ji vê re "chosen trauma" (trawmaya hilbijartî) dibêje: Miletekî ku perçebûyî, trawma û birîna dîrokî wek nasnameya xwe hildigire û ji bo nifşê siberojê bi rê dike ango nifşguhêzî ye.

Ehmed Huseynî ev birîn di "xalê ku di qiçîna Tebaxê de bi mayinan hatibû kuştin" de nîşan dide — kuştina takekesî û ya giştî di heman demê de hatin yek.

Vegera Bêrawestan: Kompûlsiyona dûbare (Repetition Compulsion)

Di "Nimêjgeha Xewnê" de peyveka yek tê dubarekirin:

"Dîsa... Dîsa... Dîsa..." (30 caran di helbesta yekê de)

Freud ji vê re "Wiederholungszwang" — "kompûlsiyona dûbare" — dibêje. Mirov tiştê ku nikare çareser bike, dîsa û dîsa dijî. Ev ne hilbijartin e, bêçariyeke derûnî ye.

Ehmed Huseynî xwe di nava bîranîna bêdawî de girtî dibîne. Ne dikare ji bîranînê bireve, ne dikare tê venegere. Ev rewşa "trawma û nexweşiya mişextiyê" (birîna celîbûnê) ye.

Ziman Wek Laşê Windabûyî

Ji nêrîna Lacan, ziman ne amûr e — ev nasnameya mirov bixwe ye. Ehmed Huseynî bi kurdî dinivîse, lê kurdî di nav dewleta Sûriyê de qedexe bû. Ango zimanê wî jî wek laşê wî bêwelat bû.

Di "Çend dîmenên xemgîn ên kurmanciya nivîskî" (2004) de ev derheq rasterast dibe mijara xebata wî. Ew ziman ne tenê nas dike — li gorî derûnkolîneriyê/psîkanalîzê, ew bi kurdî xwe ji nû ve dixwaze afirîne.

Encam

Helbestvaniya Ehmed Huseynî, dema bi nêrîna derûnkolînerî (psychoanalytic lens) tê xwendin, xwe wek belgeyeke giranbiha ya derûnnasiya mişextiyê (diaspora psychology) û êşa gelekî bindest nîşanî me dide. Bi têgeha malxulyaniyê (melancholia), Ehmed Huseynî ne ji tiştekî ku winda kiriye, lê ji tiştekî ku ticarî bi têkûzî negihîştiye şînê digire: welat, azadî, nasnameya bêpergal. Kompûlsiyona dûbare (repetition compulsion) di dubarekirina bêdawiya "dîsa"yê de xwe eşkere dike û nîşanî me dide ka mirov tiştê ku nikare çareser bike dîsa û dîsa dijî. Ji nêrîna Lacan, zimanê kurdî ji bo Ehmed Huseynî ne amûrek e — ew qada afirîna xwebûna xwe ya ji nû ve (re-creation of the self) ye, ji ber ku welat û nasnameya wî tenê di vî zimanê qedexekirî de sax maye. Di dawiyê de, bi têgeha Volkan a birîna hilbijartî (chosen trauma), tê dîtin ka Ehmed Huseynî birîna dîrokî ya miletê kurd — kuştin, koçberî, qedexeya ziman — di helbestan de wek nasnameya kolektîf hildide û ji nifşekî bo nifşekî din bi rê dike. Ehmed Huseynî bi helbesta xwe derûnterapî û dermankirin ceribandiye, lê ev dermankirin qediya neçûye; ji ber ku birîn, di dawiyê de, ji wî re bûye welatê herî nêzîk.

Çavkanî

Freud, S. (1917). Mourning and melancholia. Di J. Strachey (Wer.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 14, rr. 243–258). Hogarth Press.

Huseynî, E. (2002). Dîwan: Berhemên giştî. Weşanên Avestayê.

Huseynî, E. (1990). Mistek ji şîna bêcir. Weşanên Komeleya Jinên Kurdistanê.

Huseynî, E. (1993). Bi xewna we pênûsê dilorînim. Weşanên Jina Nû.

Lacan, J. (1977). Écrits: A selection (A. Sheridan, Wer.). Norton. (Xebata eslî 1966 hatiye çapkirin)

Volkan, V. D. (2001). Transgenerational transmissions and chosen traumas: An aspect of large-group identity. Group Analysis, 34(3), 395–416. https://doi.org/10.1177/05333160122077730

Volkan, V. D. (1997). Bloodlines: From ethnic pride to ethnic terrorism. Farrar, Straus and Giroux.