Brahîmê Alûcî براھیمێ ئالووجی

Destpêk Derûnnasî (psychology), wekî zanista lêkolîna tevger û reftarê û pêvajoyên derûnî ya mirovan, di sedsala borî de geşedan û pêşveçûnek girîng vedîtiye. Ji Freud heta Watson, ji Piaget heta Seligman, gelek zanyaran têgehên girîng xistine derûnnasiyê yên ku têgihîştina me ya siruşt û xwezaya mirovî qewimandin. Lê mixabin, ev pêşveçûn di zimanê kurdî de hê kêm tê nîşandan û têgehên zanistî yên derûnnasiyê bi kêmî ketine wêje û derûnnasiya kurdî. Di nav civaka kurdî de, pirsgirêkên derûnî carinan wekî qelsiyê an jî şermê tên dîtin û kêmbûna têgehên zanistî li zimanê xwezayî van xeletiyan pirtir dike. Ji ber vê sedemê, yek ji armancên sereke yên vê gotarê ew e ku têgehên zanistî ên derûnnasiyê bi kurdî rûniştandin û nîşan bide ku hest û rewşên derûnî tiştên siruştî û normal ên jiyana mirovî ne. Di vê gotarê de, em ê li ser şeş koma têgehan bisekinin: (1) rageşî û nexweşiyên têkildar, (2) girêdan û geşedana zarokan, (3) mekanîzmayên berevaniyê, (4) bêçaretiya fêrbûyî, (5) nûşiya...

Destpêk Mirovên ku demek dûdirêj di bin destê desthilatdarên zordar de dimînin, nexweşiyeke ku navê wê di bîrdoziya derûnkolînê de wekî bindestiya navxweyîkirî (internalized oppression) tê zanîn pêk tînin (Fanon, 1961/2004; Memmi, 1965). Civata kurdî, di çarçoveya siyasî û dîrokî ya xwebûna xwe ya taybet de, êrîşên sîstematîk ên li ser nasnameya xwe dîtiye; lê belê ne hemû birîn ji derve têne. Gelek jê ji hundirê xwebûna xwe ve hatine. Di dîroka kurdan de, bindest bûna li bin siya dewletên cûda — Tirkiyê, Îranê, Iraqê û Sûriyeyê — çarçoveyeke taybet a trawmayê afirandiye. Mirovê kurd di hundirê sîstemeke wiha hatiye mezinkirin ku zimanê wî hatiye qedexekirin, nasnameya wî hatiye înkarkirin û qîmeta wî bi rêya çand, perwerde û siyasetê hatiye xwarkirin (Jwaideh, 2006). Encam ev e ku gelek kesên kurd, bêyî ku hay ji xwe hebe, bûne bindestê hundirê xwe — baweriyeke ku kurd bi xwe xwebûna xwe kêm, xayin û bêqîmet in — wekî rastiyekê qebûl kirine; wekî ku formulên "kurd qewmê kewê...

Destpêk      Nexweşiya kesayetiya narsîsîstîk (narcissistic personality disorder) wekî nexweşiyeke kesayetiyê ya nû ya serdema me bala gelek lêkoleran dikişîne. Bi taybetî geşedanên dawî yên di warê kesayetiyê de pêdiviyên bi lêkolîna vê nexweşiyê derdixe meydanê. Di vê xebatê de narsîsîzm wekî nexweşiyek kesayetiyê (personality disorder) tê nirxandin û geşedanên di vî warî de tên nîqaşkirin; her wiha tiştê ku derûnterapiyê (psychotherapy) ji bo dermankirina vê nexweşiyê pêşkêş dike tê nirxandin.      Di xebatê de pêşî têgeha narsîsîzmê bi kurtî tê nasandin û dîroka vê têgehê wekî nexweşiyek kesayetiyê tê vekolîn. Dûv re taybetiyên narsîsîzma kesayetiyê û venasînên li ser dermankirina wê tên vekolîn. Di beşa dawî ya xebatê de, rola ku têgehên bingehîn ên derûterapiya derûnşîkarî (psychodynamic therapy) dikarin di dermankirina nexweşiya kesayetiya narsîsîstîk de bilîzin tê nirxandin. Di vê beşê de beşdariyên potansiyel hem teoriyê hem jî pratîkê tên nîqa...

            Em Naxwazin xwe bi ziman ve biwestînin. Tê bîra min - eva min di du-sê ciyan de nivîsandiye - berî vê bi çel-heftê salî, rojekê, em, ev Berê Yekê, rûnişti bûn. Rûniştineke taybet bû. Gotin: - Werin, em her yek zimanekî biyanî hîn bibin ku em pê xizmetê welatê xwe bikin.             Hineka got: - Em ê Almanî hîn bibin.             Hineka got: - Firansizî.             Hineka got: - îngilîzî.              Ji min pirsîn, gotin: - Tu wê çi hîn bibî?   Min got: - Kurmancî. "Ha-ha…" gî keniyan. Gotin: - Ma tu Kurmancî nizanî?             Min got: - Law! baş e! Ereb Erebî nizanin? Tirk Tirkî nizanin? Faris Farisî nizanin? ...