Skip to main content

HIŞÊ ÇÊKIRÎ – HÇ (AI) û Sê Geşedanên Nû

Destpêk

Teknolojiya Hişê Çêkirî (Artificial Intelligence) di vê serdemê de bi lez pêşve diçe û di gelek qadan de şoreşeke mezin kiriye û dike. Ev geşedanên nû bi taybetî di warên tendirustiyê (healthcare), veguhastinê (transportation) û lêkolînê (research) de xwe nîşanî me didin. Sê nûçeyên ku li jêr têne dahûrînkirin, tabloya vê geşedan û pêşketinê bi awayekî zelal destnîşanî me dikin.

1. Hişê Çêkirî Dest bi Nivîsandina Reçetan Kir

Di eyaleta Utah a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê – DYA (USA) de, pîrketiya teknolojiyê ya bi navê Doctronic pergaleke HÇê (AI system) pêşxist û destûr da vê pergalê ku nûkirina reçetan (prescription renewal) bike. Ev pergal karibûye reçeteyên 190 dermanên cuda yên ku di dermankirina nexweşiyên domdar (chronic diseases) de — wekî tansiyona bilind (hypertension), şekir (diabetes) û depresyonê — tên bikar anîn, nû bike. Lêbelê, dermanên êşkujî (painkillers) yên ji bo nexweşiya kêmbûna balê û hîperaktivîteyê (ADHD) û madeyên ku ji ber xetereya bengîtî û girêdanê bi hişkî têne kontrol kirin, ji vê pergalê dûr hatine xistin.

Di rewşên tevlihev ango rûdanên girêkî (complex cases) de, pergal bixweber nexweş ji bijîşkekî re dişîne. Her çend di destpêkê de encamên ku Hişê Çêkirî hilberîne ji aliyê bijîşkan ve werin nirxandin jî tê texmînkirin ku ev bernameya pîlot (pilot program) di demeke kurt de bibe yek ji nimûneyên sereke yên bikaranîna pergalên otonom (autonomous systems) di bijîşkiyê de.

2. Robotên Sohbetê Ketin Wesayîtan

OpenAI taybetmendiya sohbeta dengî (voice chat) ya ChatGPTê bi riya Apple CarPlay xist xizmetê. Bi nûvekirina iOS 26.4 re, ajokar (drivers) dikarin ji ekrana wesayîtê (vehicle screen) bi ChatGPTê re bi dengî biaxivin. Ev pergal tenê bi dengî dixebite — bêyî ku dest bigihîje ekranê, mirov dikare pirs bike, agahiyên kurt (summary information) bixwaze an sohbet bike. Heta niha, ChatGPT erkên wesayîtê (vehicle functions) kontrol nake û gihîştina wê ya serîlêdana navîgasyonê (navigation application) jî tune ye.

3. Hişê Çêkirî Xwe Bi Xwe Pêşve Dibe

Pergalên Hişê Çêkirî niha dikarin testên baştirkirinê (improvement tests) yên ku performansa xwe zêde dikin, bi serê xwe pêk bînin. Projeya AutoResearch ku di vî warî de xwe nîşanî me dide, di dema perwerdehiyê (training process) ya modela zimanî (language model) de veguherînên biçûk çêdike û bandora her veguherînê cihêcihê diceribîne. Guherînên ku performansê zêde dikin tên parastin; yên ku têk diçin tên jêbirin. Bi vî awayî, baştirkirinên ku dê ji aliyê mirovan ve di demeke dirêj de bêne kirin, bi ceribandinên pirjimar û bidisîplîn, bi lez û bixweber têne pêkanîn.

Bi heman awayî, nêzîkatiya Ban/Meta Harnessê ya ku vê dawiyê hate pêşxistin, ne li ser modela xwe, lê li ser baştirkirina pergalê (system improvement) ye — ango diyarkirina qaydeyan ku model li gorî wan dixebite. Bi gotineke din, Hişê Çêkirî dest pê kiriye ku binyada (infrastructure) ku bandor li ser hilberîna encaman dike jî baştir bike. Ev geşedanan nêzîkatiyeke nû di lêkolîna Hişê Çêkirî de nîşanî me didin: Mirov sînorên veguherînan destnîşan dikin, Hişê Çêkirî jî bi ceribandinên pirr û rûtîn (routine) pêvajoya baştirkirinê bilezûbez dike.

Encam

Ev sê nûçe bi hev re tabloyekê didin me ku Hişê Çêkirî êdî ne tenê amûrek alîkar e, lê pergaleke ku dikare biryarên krîtîk bide, bi mirovan re têkilî deyne û xwebixwe pêşve bibe. Karanîna Hişê Çêkirî di bijîşkiyê de (medical AI) geşedaneke girîng e; lê mijarên wekî ewlehiya nexweş (patient safety) û berpirsiyariya bijîşkî (medical responsibility) divê bi baldarî werin nirxandin. Entegrasyona (integration) ChatGPTê di wesayîtan de nîşan dide ku têkiliya mirovan û Hişê Çêkirî rojane û xwezayî dibe. Pergalên xwe-pêşxistinê (self-improving systems) jî pirsên bingehîn li ser kontrola mirovan a li ser Hişê Çêkirî – HÇ (human control over AI) radikin.

Di encamê de, divê ev geşedanên teknolojîk bi çarçoveyeke sinc û exlaqî (ethical framework) û qanûnî (legal framework) ya xurt werin birêvebirin.

Çavkanî

  • Doctronic. (n.d.). AI prescription renewal system. https://tinyurl.com/yz...
  • OpenAI. (2026). ChatGPT voice feature on Apple CarPlay via iOS 26.4. OpenAI Blog.
  • AutoResearch Project & Meta Harness. (2026). Self-improving AI systems: Autonomous optimization of language models. AI Research Publications.

 

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

ŞÊX SEÎDÊ KAL Û DERÛNHÊZÎ

Destpêk Di dîroka neteweyên bindest de, serok û rêberên neteweyî xwedî roleke taybet û girîng in di avakirina hişmendiya neteweyî û geşkirina tevgerên rizgarîxwaz de. Di nav kurdan de jî serokên wekî Şêx Seîd, bi mêrxasî û dilsoziya xwe, bûne stêrkên geş ên dîroka kurd û Kurdistanê. Lêbelê, çîroka şêxê me tenê ne çîroka serkeftin û qehremaniyê ye, herwiha çîroka êş, xwefiroşî û nakokiyên navxweyî ye jî. Ev rewş, di derûniya civaka kurdî de birînên kûr û giran çêkirine ku heta îro jî bandora wan li ser civaka kurdî heye. Di vê nivîsê de, em ê hewl bidin ku ji hêla derûnî ve rewşa pîr û pêşengên kurd Şêx Seîdê kal li ser civakê binirxînin ku çawa wî di serdema xwe de li hember pergala serdest serî hildaye û di dawiyê de bûye semboleke berxwedanê di nav kurdan de. Herwiha em ê li ser wê yekê jî rawestin ku çawa civaka kurdî îro li hember vê mîrateya dîrokî û derûnî radiweste û çawa ev yek bandorê li ser siberoja kurdan dike. Di dîroka kurd û Kurdistanê de kesayetiyên hêja û girîng g...
Post a Comment
Read more

Welatparêzê hêja, Apo (Osman Sebrî)

  Apo : Tu çi dixwazî bipirsî ez ê ji te ra bersivekê bidim. A. : Em ji xwe ra bipeyvin. Apo : Em bipeyvin, serçava.   Bi tevahî şîreta min ji hemî Kurdan ra ev e ku em şerê hev nekin. Tu carî nayê bîra min û nakeve 'eqlê min ku miletek gî li ser fikrekê here . Gava here, me'na xwe keriyek pez e, ne tiştekî din e . Divê em her kes bi fikra xwe xizmetê welatê xwe bikin. Rêya xizmetê welat ev e ku em şerê hev nekin. Yek dikare mîna te nefikire, tu jî dikarî mîna wî nefikirî. Ne şert e ku bibê: "Na, illa bila mîna min bifikire, ya bila mîna ê din bifikire". Bila mîna xwe bifikire, lê ji bo welatê xwe û ji zarokên xwe ra dîsa ez vê wesiyetê dikim: "Wek xwe bifikirin, bes xizmetê welatê xwe bikin, bi 'eqlê xwe û bi fikra xwe". Gava ez bînim merivekî mecbûr bikim ku were mîna me bifikire, ew fikra ne tiştekî rast e. Lê, mîna xwe bifikirin. Em dikarin bêjin: "Ji me ra baş be, xirabiya me meke, bira em birayê hev bin". Eva mumkun e. Lê, a keti...
Post a Comment
Read more

DERÛNNASÎ (PSYCHOLOGY)

  Derûnnasî lêkolîna zanistî ya hiş (mind) û reftarê (behavior) ye. Mijarên wê tevger, reftar û diyardeyên hişmendî (conscious phenomena) û derhişî (unconscious phenomena) ên mirov û ajalan û pêvajoyên hiş (mental processes) ên weke ramandin (thoughts), hest (feelings), nihiçk (drive) û handanê (motives) vedihewîne. Derûnnasî dîsîplîneke akademîk a berfireh e ku sînorên wê sînorên zanistên xwezayî (natural sciences) û civakî (social sciences) derbas dike. Derûnnasên zindewerî (biological psychologists) hewl didin ku taybetmendiyên derketî yên mêjî fêm bikin û vê dîsîplînê bi zanista mêjî norozanistê (neuroscience) ve girê bidin. Weke zanyarên civakî (social scientists), armanca derûnnasan jî ew e ku tevger û reftarên takekesan (individuals) û koman fêm bikin. Pisporekî pîşeyî an jî lêkolerek ku di vê dîsîplînê de dixebite weke derûnnas (psychologist) tê binavkirin. Hin derûnnas dikarin weke zanyarên reftarî (behavioral scientists) an jî zanyarên venasînî (cognitive scientists) ...
Post a Comment
Read more