Brahîmê Alûcî براھیمێ ئالووجی

Destpêk Nasname, di jiyana mirovan de xwedî cihekî sereke û bê-guherbar e. Mirov, ji roja ku çavên xwe li dinyayê vedike, di nava pêvajoyeke bê rawestan de ye ku tê de xwe vediavêje, xwe dibîne û xwe ava dike. Ev pêvajoyek e ku ne tenê ji perspektîfa zanistê, lêbelê ji perspektîfa wêjeyê û derûnkolîneriyê (psychoanalysis) jî xwedî kûrahiyeke sêwirandinê ye. Ji Homeros bigire heya Dostoyevskî, ji William Shakespeare bigire heya Kafka, wêjenûs û hunermendên dîrokê bi awayekî bê-rawestan li van pirsan geriyane: Kî me? Çawa em bûne ew ê ku em in? Ji bo çi em carinan ji xwebûna xwe bêhay in? Derûnkolînerî, weke rêbazeke fêmkirina takekesî, ji destpêka sedsela 20an vir ve li wan aliyên veşartî yên nasnameyê mêze kiriye ku zanistên klasîk nikaribin bigihêjin wan. Sigmund Freud, di lêkolînên xwe yên navdar de, destnîşan kir ku xwebûn, ezî (ego) , nizimezî (id) û bilindezî (superego) ne tenê hêmanên teorîk in, lêbelê pêkhateyên jîndayî yên nasnameyê ne. Li gorî vî nêrîna Freudî, nasname...

Destpêk Viktor Emil Frankl (1905–1997), derûbijîşkê (psîkiyatrîst) Awistirî, di nav dîroka derûnnasiyê (psychology) de weke yek ji damezrînerê derûnnasiya hebûnparêzî (existential psychology) û logoterapiyê (logotherapy) tê nas kirin. Xebata wî ya sereke, Lêgerîna Mirov ji bo Wateyê ( Man's Search for Meaning, 1946/1959), ne tenê belgeyeke girîng a dîrokî ya derbarê Holokostê (Holocaust) ye, lê di heman demê de bingeheke teorîk a girîng jî pêşkêş dike. Di vê nivîsê de, em ê berhema Frankl bi nêrîneke derûnkolînerî (psychoanalytic) binirxînin — bi taybetî li gorî bîrdoziyên Sigmund Freud û Alfred Adler — da ku cihêtiyên nêzîkatiya Frankl û geşedan û pêşkeftinên teorîk bêtir ron bikin. Armanc ew e ku em nîşan bidin ka Frankl di kîjan xalên sereke de ji derûnkolîneriyê dûr dikeve û çawa nêzîkatiya navendî-wateyê (meaning-centered approach) ya wî weke rexneyekê li hemberî diyarkerî û determîzma derhişiyê (unconscious determinism) tê xwendin. Lêkolîna me li ser sê şaxên b...

Destpêk Teknolojiya Hişê Çêkirî (Artificial Intelligence) di vê serdemê de bi lez pêşve diçe û di gelek qadan de şoreşeke mezin kiriye û dike. Ev geşedanên nû bi taybetî di warên tendirustiyê (healthcare), veguhastinê (transportation) û lêkolînê (research) de xwe nîşanî me didin. Sê nûçeyên ku li jêr têne dahûrînkirin, tabloya vê geşedan û pêşketinê bi awayekî zelal destnîşanî me dikin. 1. Hişê Çêkirî Dest bi Nivîsandina Reçetan Kir Di eyaleta Utah a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê – DYA (USA) de, pîrketiya teknolojiyê ya bi navê Doctronic pergaleke HÇê (AI system) pêşxist û destûr da vê pergalê ku nûkirina reçetan (prescription renewal) bike. Ev pergal karibûye reçeteyên 190 dermanên cuda yên ku di dermankirina nexweşiyên domdar (chronic diseases) de — wekî tansiyona bilind (hypertension), şekir (diabetes) û depresyonê — tên bikar anîn, nû bike. Lêbelê, dermanên êşkujî (painkillers) yên ji bo nexweşiya kêmbûna balê û hîperaktivîteyê (ADHD) û madeyên ku ji ber xetereya bengîtî û g...

Destpêk Bindestî yek ji pirsgirêkên herî kûr ên derûnî û civakî ye ku ji destpêka mirovahiyê ve heye. Di çarçoveya zanistên civakî û derûnnasiyê de, têgîna bindestiyê ne tenê rewşa derve ya zordestiyê vedibêje, lê di heman demê de bandorên derûnî û civakî yên ku di kesayetiya kesên bindest de xwe nîşan didin jî vedibêje. Wekî ku Paulo Freire jî dibêje: bindestî ne tenê bikaranîna hêza fizîkî ye. Ew pêvajoyek e ku tê de kesên bindest bi hişmendiya xwe jî tên girtin û tên fêrkirin ku rewşa xwe wekî tiştekî siruştî û xwezayî qebûl bikin. Navxweyîkirina Bindestiyê Yek ji taybetmendiyên bingehîn ên kesên bindest ew e ku ew hêdî hêdî nirxên serdestan — yên ku bi zorê li wan hatine ferzkirin — wekî tiştên rast qebûl dikin. Di vê rewşê de, kesê bindest dest pê dike ku xwe wekî "kêm" an "nezan" bibîne; ne ji ber ku ev rastî ye, lê ji ber ku ev peyam bi awayekî domdar jê re hatiye gotin û şandin. Bandora vê diyardeyê di jiyana rojane de bi çend awayan xwe nîşan dide: ...

Xwendineke Derûnkolînerî — Nêrînek Psîkanalîtîk, Civaknasî û der-kolonyal Destpêk Edebiyat ne tenê hilberîna hûnerî ye — ew meydan û qada civakî ye ( literary field ) ku têkiliyên hêzê, nasnameyê û ‘bîr’anînê tê de têne jiyîn û hilberandin. Ferzan Şêr di pirtûka xwe ya Yamalı Peyzaj (2025) de, bi dahûrînek rêzdar û berfireh, edebiyata romana kurdî ya ji 1935ê heta 2017ê lêkolîn dike. Ev xebat ne tenê katalogeyek dîrokî ye — ew nîşaneyek derûnterapî, dermankirin û têkoşîna sembolîk e ku di navbera zimanzanî, kolonyalîzm û nasnameyê de cih digire. Ji bo ku em vê xebatê bi kûrahî bixwînin, pêwistiya me bi çarçoveyek teoriyê ya pirjimar heye: psîkanalîza Freud û Lacan ji bo têgehên derûnî, civaknasiya Pierre Bourdieu ji bo têgeha qada edebî ( literary field ) û sermiyanên sembolîk ( symbolic capital ), nêrîna Pascale Casanova ji bo têgehkirina pergala edebiyata cîhanî ( world republic of letters ), ya José Carlos Mariátegui ji bo têkiliya çanda xwecihî û kolonyalîzmê, ya Alexa...