Brahîmê Alûcî براھیمێ ئالووجی

Destpêk Çîroka Hz. Mûsa û çil salên di çolê de ne tenê rûdaneke olî ye; ew dikare wekî diyardeyeke derûnî (psychological metaphor) jî bê xwendin. Ji perspektîfa derûnkolîneriyê (psychoanalysis) — bi taybetî bîrdoziyên Freud, Jung û Frantz Fanon — ev çîrok nîşaneya trawmaya hevpar (collective trauma), înkarkirina nasnameya hevpar (collective identity denial) û pêvajoya rizgariyê (liberation process) ye. Miletê kurd, mîna miletê cihû, dîrokeke dirêj a bindestiyê, perçebûnê û bêwarî û cihguherandinê (displacement) jiyaye. Di vê nivîsê de, em ê çîroka Hz. Mûsa wekî neynikeke derûnî li ser rewşa kurdan vekolin. Sembol Wate Fîrewn Dewletên serdest — zordarên derveyî (external oppressors) Çola Sînayê (Tîh) Serdemên xebat û bêewlehiyê — labîrenta derûnî ya bêserûberiyê (psychological maze of disorientation) Çêlka Zêrîn Bişavtin (assimilation) û înkara nasnameyê — ji bo mafê jiyanê, fe...

Destpêk Malxulyanî (melancholy) , di kevneşopiya felsefeyê û derûnnasiyê de, rewşeke giyanî û derûnî ya aloz û tevlihev e ku bi xemgînî, windabûn û bêhêvîtiyê ve girêdayî ye. Lê dema em vê têgehê bi cîhana bindestan — yên ku di bin darê zorê, di nava zilm û neheqiyê dijîn de girê didin, wateya wê kûrtir û girantir dibe. Malxulyaniya bindestan (melancholy of the oppressed) ne tenê nexweşiyeke takekesî ye; ew xwezayeke civakî, siyasî û dîrokî ye ku ji bindestiyê çêdibe. Armanc vê gotarê ew e ku têgeha malxulyaniya bindestan bikole, çavkaniyên wê yên teorîk û pratîk ronî bike û têkiliya wê bi têgehên wekî trawma (trauma) , ‘bîr’anîn (memory) , bergirî (resistance) û azadiyê (freedom) ve vebêje. Ji bo vê armancê, em ê ji çarçoweya derûnnasiya civakî (social psychology) , felsefeyê û bîrdoziya rexnegir (critical theory) sûd werbigirin. Malxulyanî çi ye? Sigmund Freud (1917) di nivîsa xwe ya navdar a "Şîn û Malxulyanî" (Mourning and Melancholia) de, cudahiya di navber...

Destpêk Ziman ne tenê amrazeke ragihandinê ( communication tool ) ye — ew cihê hebûna mirov e. Mirovbûn û zimanê mirov ji hev nayên veqetandin. Fîlozofê mezin Ludwig Wittgenstein gotibû ku sînorên zimanê mirovî, sînorên dinyaya wî/wê ne . Ev têgeh di nava gotinên pêşiyan ên kurdî de jî bi awayekî kûr xuyaye: "Ziman bê hestî ye, lê ji şûr tûjtir e" û "Aş bi avê, mirov bi ziman digere." Ev du gotin di xwe de tewra felsefeya zimanzaniyê ( linguistics ) ya modern vedigirin. Meseleyên sereke ev in: (1) Têkiliya ziman û avakirina xwebûnê ( self-construction ); (2) Bandora hişmendiya derhişî ( unconscious ) li ser jiyana mirov; (3) Rewşa derûnî ya bindestiyê û kolonîzasyona derûnî ( psychological colonization ); (4) Zanebûna gelêrî ya kurdî di gotinên pêşiyan de. Ziman Weke Mala û Malê Hebûnê "Mirov di nava zimanê xwe de, hebûn û xwebûna xwe diafirîne." Ev têgeh pir nêzî felsefeya Martin Heidegger e ku ji bo wî ziman "mala hebûnê" ( h...

Destpêk Êrîşên dibistanê (school attacks) di serdema nûjen de wekî yek ji krîzên civakî yên herî giran tê nirxandin. Ev rûdan ne tenê jiyana mirovan dixe xetereyê, lê di heman demê de bi kûrahî bandorê li pergala perwerdehiyê (educational system) jî dike. Li gorî vekolînên (research) dawî, piraniya êrîşkarên dibistanê xwendekarên berê yan ên heyî ne ku di rewşên derûnî yên dijwar de ne (Langman, 2009). Ji ber vê yekê, pirsgirêka êrîşên dibistanê ne tenê meseleyeke ewlehiyê ye, lê di heman demê de pirsgirêkeke derûncivakî (psychosocial) ya tevlihev e ku pêdivî bi nêrîna pirzimanî û nêzîkatiya piralî (multidisciplinary approach) heye. Wekî din, êrîşên dibistanê di hinek aliyan de dişibe xwe-kuştinê (suicide). Di xwe-kuştinê de takekes ji ber êrîşî xwebûna (self) xwe dike û xwe dikuje. Lê di êrîşa dibistanê de, takekes civakê tawanbar dibîne, ji ber vê yekê bi xwebûna xwe re civakê jî cezê dike. Ev cudatî nîşan dide ku êrîşên dibistanê xwediyê rengekî aloz û tevlihev ê derûnî û civakî...

Destpêk Gotinên pêşiyan (proverbs) ne tenê berhevoka gotinên kevin in — ew nasnameya civakî (social identity), bîrûbaweriya hevpar (collective belief) û şehrezayiya dîrokî ya gelekî bi xwe re hildigirin. Ji nifşekî ber bi nifşekî din hatine veguhêztin, gelek caran ne bi xwendin û nivîsandinê, lê bi devkî ji hev girtinin. Zimannas Edward Sapir (1949) got ku ziman tenê amûrek vegotinê nîne — ew rêbazeke fikr û ramînê bi xwe ye. Gotinên pêşiyan jî tam bi vê rêbazê ve girêdayî ne. Di vê nivîsê de em ê li ser sê xalên sereke bisekinin: (1) gotinên pêşiyan wekî neynika ziman û xwebûnê, (2) nirxên civakî û sincî (exlaqî) ku di wan de tên vegotinê û (3) têkiliya di navbera ziman, mirin û wateya jiyanê de. Hemû materyalê bingehîn ji gotinên pêşiyên kurdî hatiye girtin û bi çarçoveya teoriya zimannasî û civaknasiyê hatiye şirove kirin. Bingeh û pirsa lêkolînê ev e: Gotinên pêşiyan çawa jiyana civakî (social life) , nasname (identity) û wateya mirovî (human meaning) nîşanî me didin? Zim...