Skip to main content

SERMIYANÊ MÊJÎ (BRAIN CAPITAL)

Mêjiyê Mirov di Resesyonê de ye

Gotara bi navê "The Human Mind is in a Recession" (Mêjiyê Mirov di Resesyonê de ye) ku ji aliyê Tej Parikh ve di Financial Times de hatiye nivîsandin, li ser mijara ku çawa mêjiyê mirov di cîhana îroyîn de zêdetir di bin stres û zextê de ye û li ser encamên wê yên takekesane, civakî û aborî disekine.

1. Sermiyanê Mêjî û Bandorên Serdema Dîjîtal

Gotar li ser têgeha sermiyanê mêjî (brain capital) disekine. Sermiyanê mêjî weke têgeheke ku hêz û şiyanên venasînî (hişmendî), berxwedana derûnî û afiranderiya takekesan vedihewîne tê pênasekirin. Di cîhana îroyîn de dîjîtalîzasyon, lezgînbûna herikîna agahiyan û mecbûriyeta girêdayîbûna berdewam, bûne hêmanên ku mêjiyê mirov bi awayekî cidî diêşînin û diwestînin.

Nivîskar tekez bi vê yekê dike ku jiyana nûjen bi zêdetir tiştên bala mirov belav dikin tijî dibe û dema baldariya mirovan kêm dibe. Medyaya civakî, herikîna nûçeyan û agahdariyên lezgîn bargiraniyeke venasînî diafirînin û dibin sedema westana derûnî. Berketina domdar a mirovan bi agahiyan re, bandoreke neyînî li ser fikir û ramana kûr û afiranderiyê dike.

2. Bandorên li ser Aboriya Cîhanî û Civakî

Gotar destnîşan dike ku pirsgirêkên tendirustiya derûnî ne tenê mijareke takekesane ne, di heman demê de bargiraniyeke mezin li ser aboriya cîhanê jî diafirînin. Tê gotin ku mesrefa cîhanî ya nexweşiyên derûnî wek depresyon, anksiyete û demensê di sala 2024an de gihiştiye 5 tirîlyon dolaran û tê pêşbînîkirin ku ev hejmar heta sala 2030an wê derbasî 16 tirîlyon dolaran bibe.

Beşa mezin a vê mesrefê ji hêmanên weke windabûna berhemdariyê, mesrefên tendirustiyê û teqawidbûna zû tê. Bi taybetî kêmbûna hêz û şiyanên venasînî dibe sedema windahiyên cidî yên karêtiyê di cîhana kar û pergalên perwerdehiyê de.

3. Hewldanên Xurtkirina Tendirustiya Derûnî û Sermiyanê Mêjî

Gotar dibêje û diparêze ku divê gavên curbicur bên avêtin ji bo parastina tendirustiya derûnî û xurtkirina sermiyanê mêjî. Bi taybetî balê dikişîne ser van xalan:

  • Geşkirina tendirustiya derûnî di hawîrdorên perwerdehî û kar de: Pêwîst e ku mirov bargiraniya venasînî a karmend û xwendekaran sivik bike, belavbûna balê kêm bike û hawîrdorên ku afiranderiyê teşwîq dikin biafirîne.
  • Bikaranîna teknolojiyê bi hişmendî: Tê pêşniyarkirin ku sêwirana platformên dîjîtal wisa bê geşkirin ku bandorên neyînî yên li ser derûnî û giyaniya mirov kêm bike.
  • Xurtkirina polîtîkayên li ser tendirustiya derûnî: Tê dûpatkirin ku dewlet û fîrma divê zêdetir di mijarên tendirustiya derûnî de veberhênanê bikin û tedbîrên pêşîlêgirtinê bistînin.

Encam

Tej Parikh destnîşan dike ku xurtkirina mêjiyê mirov ne tenê ji bo aramiya takekesane, di heman demê de ji bo mezinbûna civakî û aborî jî girîng e. Parastina û geşkirina sermiyanê mêjî weke yek ji kevir-bingehên nûbûnên siberojê, berhemdarî û geşedana berdewam tê dîtin.

Gotar bi peyama ku ji bo sivikkirina bargiraniya li ser mêjî di cîhana nûjen de divê mirov adetên dîjîtal ên hişmendtir pêş bixe û zêdetir di tendirustiya derûnî de veberhênanê bike bi dawî dibe.

Çavkanî

https://www.ft.com/content/c288abc6-24a4-4062-aeb4-05c463ae7289




Têgehên sereke

  1. Sermiyanê Mêjî (Brain Capital) – Têgehek ku hêz û şiyanên venasînî (hişmendî), afiranderî û berxwedana derûnî ya takekesan vedihewîne.
  2. Bargiraniya Venasînî (Cognitive Load) – Herikîna agahiyê ku feraseta şixulandina mêjî derbas dike û zexta derûnî derdixe holê.
  3. Aboriya Baldariyê (Attention Economy) – Pergala aborî ya ku tê de fîrma û platform ji bo kêşandina bala bikarhêneran pêşbaziyê dikin.
  4. Şiyanên Venasînî (Cognitive Abilities) – Ferasetên derûnî yên mirovan weke fêrbûn, çareserkirina pirsgirêkan, bîranîn û baldarî.
  5. Westana Derûnî (Mental Fatigue) – Wendakirina baldarî û karêtiyê piştî bargiraniya zêde ya venasînî.
  6. Wendakirina Berhemdariyê (Productivity Loss) – Kêmbûna karêtiyê di kar û perwerdehiyê de ji ber pirsgirêkên tendirustiya derûnî.
  7. Qeyrana Afiranderiyê (Creativity Crisis) – Kêmbûna fikrên nûjen ji ber xerîdariya zêde ya agahiyan û belavbûna balê.
  8. Strêsa Dîjîtal (Digital Stress) – Zexta derûnî ya ku ji mecbûriyeta girêdayîbûna berdewam tê afirandin.
  9. Veberhênanên Tendirustiya Derûnî (Mental Health Investments) – Mesref û polîtîkayên ku ji bo parastina tendirustiya derûnî ya takekesan û civakan tên kirin.
  10. Belavbûna Bala Dîjîtal (Digital Distraction) – Dijwarbûna baldariyê ji ber medyaya civakî, agahdarî û herikîna agahiyan.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

BI NÊRÎNEKE DERÛNKOLERÎ XEWN

Destpêk Xewn ji wan hêman û diyardeyên mirovî ye ku ji dêrîn ve balê dikişîne ser xwe û bûye mijara gelek zanist û zanyariyên li ser mirov, ji ol û mîtolojiyê bigire heta civaknasî, stêrknasî û derûnnasiyê. Her yek ji van waran li gorî binge û çarçoveya xwe ya têgihiştinê xwe nêzî xewnê kiriye û li gorî wê jî wateyek û şîroveyek jê derxistiye. Di gelek civakên olî de xewn weke amraza ragihandinê ya di navbera mirov û hêza pîroz de tê dîtin û takekes li gorî tiştên ku di xewna xwe de dibîne, jiyana xwe ya rojane ava dike an biryaran digire. Lêbelê armanca vê nivîsê ne ew e ku em her yek ji van nêrînan bidin ber hev, lê belê em ê tenê li ser aliyê wê yê derûnî bisekinin, bi taybetî li gorî bîrdoziya derûnkoleriyê (psychoanalysis) , ya ku Sigmund Freud avakerê wê ye û ji bo têgihiştina mirov û giyanê wî pêşkeşî zanistê kiriye. Xewn û Cih û Warê Wê di Nav Bîrdoziya Freud de Li gorî bîrdoziya derûnkoleriyê, di nav xewnê de rêç û şopên qonaxên pêşî yên jiyana zarokatiyê hene, ji ber vê...
Post a Comment
Read more

Welatparêzê hêja, Apo (Osman Sebrî)

  Apo : Tu çi dixwazî bipirsî ez ê ji te ra bersivekê bidim. A. : Em ji xwe ra bipeyvin. Apo : Em bipeyvin, serçava.   Bi tevahî şîreta min ji hemî Kurdan ra ev e ku em şerê hev nekin. Tu carî nayê bîra min û nakeve 'eqlê min ku miletek gî li ser fikrekê here . Gava here, me'na xwe keriyek pez e, ne tiştekî din e . Divê em her kes bi fikra xwe xizmetê welatê xwe bikin. Rêya xizmetê welat ev e ku em şerê hev nekin. Yek dikare mîna te nefikire, tu jî dikarî mîna wî nefikirî. Ne şert e ku bibê: "Na, illa bila mîna min bifikire, ya bila mîna ê din bifikire". Bila mîna xwe bifikire, lê ji bo welatê xwe û ji zarokên xwe ra dîsa ez vê wesiyetê dikim: "Wek xwe bifikirin, bes xizmetê welatê xwe bikin, bi 'eqlê xwe û bi fikra xwe". Gava ez bînim merivekî mecbûr bikim ku were mîna me bifikire, ew fikra ne tiştekî rast e. Lê, mîna xwe bifikirin. Em dikarin bêjin: "Ji me ra baş be, xirabiya me meke, bira em birayê hev bin". Eva mumkun e. Lê, a keti...
Post a Comment
Read more

DERÛNNASÎ (PSYCHOLOGY)

  Derûnnasî lêkolîna zanistî ya hiş (mind) û reftarê (behavior) ye. Mijarên wê tevger, reftar û diyardeyên hişmendî (conscious phenomena) û derhişî (unconscious phenomena) ên mirov û ajalan û pêvajoyên hiş (mental processes) ên weke ramandin (thoughts), hest (feelings), nihiçk (drive) û handanê (motives) vedihewîne. Derûnnasî dîsîplîneke akademîk a berfireh e ku sînorên wê sînorên zanistên xwezayî (natural sciences) û civakî (social sciences) derbas dike. Derûnnasên zindewerî (biological psychologists) hewl didin ku taybetmendiyên derketî yên mêjî fêm bikin û vê dîsîplînê bi zanista mêjî norozanistê (neuroscience) ve girê bidin. Weke zanyarên civakî (social scientists), armanca derûnnasan jî ew e ku tevger û reftarên takekesan (individuals) û koman fêm bikin. Pisporekî pîşeyî an jî lêkolerek ku di vê dîsîplînê de dixebite weke derûnnas (psychologist) tê binavkirin. Hin derûnnas dikarin weke zanyarên reftarî (behavioral scientists) an jî zanyarên venasînî (cognitive scientists) ...
Post a Comment
Read more