(dahûrîna
derûnkolînerî / psîkanalîzî)
Destpêk
Di qada derûnkolîneriyê (psîkanalîz) de, gelek cûreyên tirs û rageşiyan
hatine diyarkirin û lêkolîn. Tirs û rageşiya herî navdar ku di bîrdoziya derûnşîkarî
(psîkodînamîk) ya kevnar de cihekî navendî digire, "tirs û rageşiya
xesandinê" ye. Lêbelê, pisporê derûnkolîneriyê Heinz Kohut di kitêba xwe
ya dawî "Dahûrîn çawa çareser dike?" (How Does Analysis Cure?) de
(Kohut, 1984), tirseke cuda derxistiye pêş: "Tirs û rageşiya
parçebûnê" (Fragmentation anxiety). Ev nivîs dê li ser vê tirs û rageşiya
parçebûnê, çavkaniyên wê û diyardeyên wê yên klînîkî bisekine.
Têgiha tirs û rageşiya parçebûnê
Li gorî Kohut, tiştê ku tirs û rageşiya parçebûnê diafirîne, winda kirina
"derdora mirovî ya bi hevdilî" ye. Derdora mirovî ya bi hevdilî,
matrîsek e ku dayik an jî lênêrên destpêkê bi hebûna xwe ya madî û manewî pêk
tînin. Ev matrîs, hêlîneke derûnî ye ku geşepêdana xwebûnê ya zarok tê de têkûz
dibe.
Di bîrdoziya dahûrînî (analitik) ya klasîk de, tirsên cuda ji bilî tirs û
rageşiya xesandinê hatine diyarkirin: Tirs ji windakirina heyberê, tirs ji
windakirina evîna heyberê , weke tirsên serdema berî-Odîp tên zanîn. Tirs û
rageşiya parçebûnê ya ku Kohut diyar dike, di cihekî de, dikare bê dîtin weke
hevgirtina van tirsên serdemên destpêkê (Hopper, 1991).
Ji bo zarokekî ku di demeke dirêj û giran a lênêrînê de ye, tunebûn an jî
windakirina takekesekî ku vê lênêrînê pêşkêş bike (dayik an takekesê ku
lênêrîna dayik dike), dikare bibe ezmûneke giran a heyîn/tunebûnê. Lênêrîna
fizîkî û ewlekarî, bingeha vê derdora mirovî ye. Tevî vê yekê, heke lênêr
fizîkî be jî, lê peywirên xwe bi cih neyîne, dîsa jî dikare ji bo zarok bibe ezmûneke
heyîn/tunebûnê.
Geşepêdana xwebûnê
Di salên piştî jidayikbûna fizîkî de, erkê geşepêdanê, avabûna jiyana derûnî
(psîşîk) ye. Gelek teorîsyenên weke Mahler, Jacobson, Winnicott, Kohut anîne
zimên ku di vê demê de ku Mahler û hevalên wê (1975) jê re gotine
"jidayikbûna derûnî" (psychological birth), bi hewildana mezin a lênêrên
destpêkê, li kêleka bedena fizîkî, bedeneke derûnî; rêkûpêk, berdewam, nerm û
ahenga bi hev re, takekesayetî tê avakirin.
Di bîrdoziya Kohut de rûdana herî girîng, erkên heyberên xwebûnê (self object
functions) ne. Heyberên xwebûnê, alîkarker in ku hestên xwebûnê yên hevseng, bi
enerjî û hevgirtî dihêlin. Dema ku ev erk tune bin, kirde di rêya geşepêdanê
de, kêmbûna di nirxên xwe yê navxweyî de ezmûn dike; hest dike ku vala û temirî
ye, û dikeve nava serpêhatiyên parçebûnê di astên cûrbecûr de.
Erkên heyberên
xwebûnê dikarin bi van awayan werin dîtin:
- Rawestandin (containment): Erkên heyberên
xwebûnê, rûdanên xwebûnê yên ku hîn negihîştine têkûziyê tînin ba hev û
bingeha avahiya xwebûnê datînin.
- Xweyîkirina
veguherîner (transformative
internalization): Dema ku heyberên xwebûnê kêm dibin an jî winda
dibin, dibin amrazên ku kirde ji heyberên xwe bi dest dixe û li xwe
diguherîne. Lêbelê, eger ev kêmbûn û windabûn ji nişka ve û bi têkûzî bin,
dibin sedemên serpêhatiyên trawmatîk.
- Hêsankirina
geşepêdana narsîsîstîk (facilitating
narcissistic development): Qada ezmûnî ya geşepêdana xwebûnê bi rûdanên
naverokên narsîsîstîk tê pênasekirin. Derbirîna wê ya herî nêzî rastiyê di
metafora "neynikê" de tê dîtin.
- Erêkirina
hebûnê: Erka yekem a heyberên xwebûnê, ew e ku ew
"hebûna" zarokê erê bike. Neynik/dayik bêyî ku aciz bibe an
westiyayî bibe, berdewam dibêje ku zarok heye.
- Rengînkirina
kêfxweşiyê: Piştî ku careke şewqa hebûnê vegeriya,
hewcetiya duyem a derbarê neynikê de derdikeve holê. Tê xwestin ku wêneya
ku ji derbirîna neynikê/dayikê tê girtin, bi rengên kêfxweşî, serbilindî,
bextiyarî, şadî, coş, pesind, aramiya wê bê rengîn kirin.
Ew takekesên ku ji destpêkê ve di erkên yekem û duyem ên neynikbûnê de
rastî astengiyê tên, dê jiyana xwe ya tevahî bi tirsên belabûn û parçebûnê re
têbikoşin. Di rewşên ku ev tirs zêde dibin de, tevger û reftarên apore û xûrifî,
çalakbûnên tûj, xwebûnazirardan, girêdayîbûnên giran weke rawestandinên zêde,
tên bikaranîn. Stolorow û Lachmann (1980) navê "berhemên parçebûnê"
(products of fragmentation) li van rewşên klînîkî dikin.
Gerdûna serpêhatiya tirs û rageşiya
parçebûnê
Tirs û rageşiya parçebûnê, mîna tirs û rageşiya xesandinê, divê weke pergalek
giştî ya tirsdar bê fikirîn, ne teşxîsek yekîneyî ya tirsê. Etîyolojiya tirs û
rageşiya parçebûnê ji aliyê derûnnasiya xwebûnê ve, birrîn, astengî û/an jî
tunebûna tevahî ya erkên heyberên xwebûnê ne ku alîkarên bingehîn ên geşepêdana
xwebûnê ne.
Gerdûna ezmûnî ya tirs û rageşiya parçebûnê vedihewîne ku mirov, tiştê ku
divê hebe (xwebûna avakirî), ne ji erêniyê ango hebûna wê, lê ji neyîniyê ango
tunebûna wê ezmûn dike. Hertim tiştek kêm e, lê navê vê kêmasiyê bi ti awayî
nayê danîn. Bêmanatiyeke giştî, valahî û rageşî hertim li bendê ne.
Taybetmendiyeke din a balkêş a gerdûna ezmûnî ya tirs û rageşiya parçebûnê,
ew e ku ev tirs ne tenê têkiliyeke ku bi îhtîmalek tirsehêz a ku dê di siberojê
de bibe re hatiye danîn e. Parçebûn, di "bê-demiyê" an
"her-demiyê" de, berê "hatiye jiyîn"; "tê jiyîn";
"dê bê jiyîn". Lê belê, ev ezmûn nayê fikirîn, nayê ezmûnkirin û
nikare bikeve dema demborî.
Em vê taybetmendiya tirs û rageşiya parçebûnê di pênasekirinên "tirs û
rageşiya têkçûnê" (fear of breakdown) ya Winnicott de dibînin (Winnicott,
1974). Li gorî Winnicott, "têkçûn" bi rastî jî berê çêbûye, lê bi têkûzî
"nehatiye ezmûnkirin" ji ber ku ji bo ku were metabolîze kirin, zêde
tûj e.
Çareseriya tirs û rageşiya parçebûnê
Terapiya derûnşîkarî, armanca derxistina tiştê di hundirê bergkirinê
(encapsulation) de ava dike. Ew takekesên ku li ser metaderûnnasiya vê rûdanê
dixebitin, ji têgeha "bergkirin"ê sûdê werdigirin. Weke ku
teorîsyenên Tustin, Rosenfeld, S.Klein ji aliyên cûrbecûr nîşan didin, ev rûdana
ku pêk hatiye lê nehatiye ezmûnkirin/fikirîn, bi metafora "kîsk"ekê
tê formûle kirin.
Winnicott (1974) ji bo tedawiyeke rastîn, pewîst dibîne, heta şert datîne
ku mirov tirsên xwe yên herî kûr (tirs û rageşiya parçebûnê, serpêhatiyên
tunebûnê, can kêşan) di derdora analîtîk de ezmûn bike. Mirov dê xwebûna xwe
bigihîne binî û dê ji wir parçeyên xwe berhev bike û derkeve. Ev derketin,
vegera bi berhevkirina serpêhatiyên xwe (bi awayekî paradoksalî, beşên xwe yên
xwebûnê yên ku parçe kiriye) di têkûzê de ye.
Encam
Tirs û rageşiya parçebûnê, têgeheke girîng a derûnkolîneriyê ye ku ji aliyê
Heinz Kohut ve hatiye geşkirin. Ev tirs, ji windakirina derdora mirovî ya bi
hevdilî û hevhestî çêdibe û bi kêmbûn an jî tunebûna erkên heyberên xwebûnê ve
girêdayî ye. Takekesên ku bi vê tirsê dijîn, hîs dikin ku xwebûna wan parçe
dibe û serpêhatiyên kûr ên valahî, bêmanatî û rageşiyê dijîn.
Gerdûna ezmûnî ya tirs û rageşiya parçebûnê, taybetmendiya xwebûna xwe ya
netêgihiştî ku hem di dema borî de hatiye jiyîn, hem jî nehatiye ezmûnkirin
heye. Terapiya derûnşîkarî derfetê dide ku ev serpêhatiyên giranbiha ku hatine bergkirin,
di derdoreke bi hevhestî de werin ezmûnkirin û bi vî awayî rê li ber avabûna
xwebûneke tevahî vebe.
Di dawiyê de, têgiha tirs û rageşiya parçebûnê ya Kohut, fêmkirina gelek
rewşên derûnî yên ku bi qada serdemên destpêkê ve girêdayî ne, kûrtir dike û
alîkariyê dide geşkirin û bicihkirina teknîkên terapiya derûnşîkarî.
Çavkanî
Hopper, E. (1991). Encapsulation as
a Defence Against the Fear of Annihilation, International Journal of
Psycho-Analysis, 72:607-624.
Kohut, H. (1984). How Does Analysis
Cure? Ed. by Arnold Goldberg, Chicago&London: The University of Chicago
Press.
Mahler, M., Pine, F. & Bergman,
A. (1975). The Psychological Birth of the Human Infant. Basic Books.
Pollock, L., Slavin, J. H. (1998).
The Struggle for Recognition: Disruption and Reintegration in the Experience of
Agency, Psychoanalytic Dialogues, 8: 857-873.
Stern, D. (1985). The Interpersonal
World of the Infant. New York: Basic Books.
Stolorow, R. D., Lachmann, F. M.
(1980). Psychoanalysis of Developmental Arrests. New York: International
Universities Press.
Winnicott, C. (1980). Fear of
Breakdown: A Clinical Example, International Journal of Psycho-Analysis,
61:351-357.
Winnicott, D. W. (1974). The Fear of
Breakdown, International Review of Psycho-Analysis, 1:103-107.
Termên sereke
Tirs û rageşiya parçebûnê
(Fragmentation Anxiety): Têgeheke navendî ya ku ji aliyê Heinz Kohut
ve hatiye geşkirin. Ev tirs, tirs û rageşiya jihevketina xwebûnê ye û ji tirs û
rageşiya xesandinê ya di derûnkolîneriya kevnar de cuda ye.
Tirs û rageşiya xesandinê
(Castration Anxiety): Tirs û rageşiya herî navdar di bîrdoziya derûnşîkarî
a klasîk de ku cihekî navendî digire.
Derdora mirovî ya
bi hevdilî (Empathic Human Environment): Matrîsek e ku dayik an jî
lênêrên destpêkê bi hebûna xwe ya madî û manewî pêk tînin. Ev matrîs, hêlîneke
derûnî ye ku geşepêdana xwebûnê ya zarok tê de têkûz dibe.
Tirs ji windakirina
heyberê (Fear of Object Loss):
Yek ji tirsên serdema berî-Odîp ku di bîrdoziya analîtîk a klasîk de hatiye
diyarkirin.
Tirs ji
windakirina evîna heyberê (Fear of Loss
of Object Love): Tirseke din a serdema berî-Odîp di bîrdoziya analîtîk
a klasîk de.
Xwebûn (Self):
Têgeha takekesayetiyê û nasnameya takekesekî ku di derûnkolîneriyê de tê
lêkolîn.
Erkên heyberên xwebûnê
(Selfobject Functions): Erkên alîkarker ku hestên xwebûnê yên hevseng,
bi enerjî û hevgirtî dihêlin. Gava ku ev erk tune bin, mirov kêmbûna nirxên xwe
yên navxweyî hîs dike û dikeve nava serpêhatiyên parçebûnê.
Rawestandin
(Containment): Erkeke heyberên xwebûnê ku rûdanên xwebûnê yên hîn
negihîştine têkûziyê tîne ba hev û bingeha avahiya xwebûnê datîne.
Xweyîkirina
Veguherîner (Transformative Internalization): Pêvajoya ku tê de heyberên
xwebûnê dibin amrazên ku kirde ji heyberên xwe bi dest dixe û li xwe
diguherîne. Lê heke ev kêmbûn û windabûn ji nişka ve û bi têkûzî bin, dibin
sedemên serpêhatiyên trawmatîk.
Geşepêdana Narsîsîstîk
(Narcissistic Development): Qada ezmûnî ya geşepêdana xwebûnê ku bi rûdanên
naverokên narsîsîstîk tê pênasekirin.
Neynik (Mirror):
Metaforeke ku derbirîna geşepêdana narsîsîstîk nîşan dide. Neynik/dayik bêyî ku
aciz bibe an westiyayî bibe, berdewam dibêje ku zarok heye.
Jidayikbûna Derûnî
(Psychological Birth): Têgeheke ku ji aliyê Mahler û hevalên wê ve
hatiye bikaranîn ji bo pêvajoya avabûna takekesayetiyê piştî jidayikbûna
fizîkî.
Çalakbûn (Acting
Out): Pêkanîna tevger û reftarên problemdar wek encama tirsên derûnî.
Berhemên Parçebûnê
(Products of Fragmentation): Stolorow û Lachmann navê "berhemên
parçebûnê" li rewşên klînîkî dikin ku di encama tirs û rageşiya parçebûnê
de derdikevin holê, wek tevger û reftarên apore û xûrifî, çalakbûnên tûj,
xwezirardan, û girêdayîbûnên giran.
Tirs û rageşiya
Têkçûnê (Fear of Breakdown): Têgeheke Winnicott ku dibêje
"têkçûn" bi rastî jî berê çêbûye, lê bi têkûzî "nehatiye ezmûnkirin"
ji ber ku ji bo ku were metabolîze kirin, zêde tûj e.
Bergkirin
(Encapsulation): Têgeheke ku tê bikaranîn ji bo pênasekirina rûdanên trawmatîk
ên ku hatine veşartin û pêçandin di hundirê derûnê mirov de, mîna "kîsk"ekê.
Terapiya Derûnşîkarî
(Psychoanalytic Therapy): Rêbaza tedawiyê ku armanca wê derxistina
tiştê di hundirê bergkirinê de ye. Bi vê terapê, mirov dikare tirsên xwe yên kûr
di derdoreke analîtîk de ezmûn bike û bi vî awayî xwebûneke tevahî ava bike.
Têkûzî
(Wholeness): Rewşa xwebûnê ya ku tê de hemû parçe bi hev re ne û
hevsengî heye.
Kirde (Kirdect):
Takekesê ku ezmûn dike, takekesê ku tê ezmûnkirin.
Heyber (Object):
Takekesê an tiştê ku tê ezmûnkirin, yê ku tê peywendîkirin.
Etîyolojî
(Etiology): Lêkolîna sedemên nexweşiyan an rewşên derûnî.
Comments