HIN TERMÊN FERHENGA DR. EBDULSETAR TAHER ŞERÎF (1934-2008) A BI NAVÊ QAMÛSÎ DERÛNNASÎ (KURDÎ-EREBÎ-ÎNGÎLÎZÎ) – 1985, BEXDA

 

Ziman ne tenê amûrek e ku em pê hev fêm dikin û têdigihêjin; ew avahiyek e ku em pê xwe û cihana xwe ava û saz dikin. Ji bo zanistên mirovî — û bi taybetî ji bo derûnnasiyê ku bi ramanên herî kûr ên hebûna mirov re mijûl dibe — ev rastî bêtir eşkere dibe. Gava ziman têgehên vê zanistê nikaribe di nav xwe de bicih bike, ew ziman ji beşek mezin a jiyana rewşenbîrî û derûnî ya gel dûr dikeve.

Ji ber vê yekê ye ku dema meriv li ser mîrata Dr. EbdulSetar Taher Şerîf (1934, Kerkûk – 2008, Kerkûk) radiweste, meriv bi rastî li ser gavek dîrokî radiweste. Weke akademîsyen, nivîskar, rojnamevan û siyasetmedarekî kurdê Iraqê, wî di sala 1985an de, li Bexdayê, Qamûsî Derûnnasî (Ferhenga Derûnnasiyê ya bi Îngilîzî-Erebî-Kurdî) çap kir — ferhenga naskirî ya yekem a têgehên derûnnasiyê û ravekirina wan bi kurdî. Di wê demê de, dema ku çavkaniyên kurdî yên zanistî kêm bûn û derfetên weşanê hê zehmettir bûn, wî xebateke bingehîn pêşkêş kir: xelekek ku ziman û zanist bi hev ve girêda.

Ferhenga ku li vir ku hin termê wê li ber destê we ye, weke şopek li ser wê rê ya vekirî tê xuyang kirin. Termên ku bi soranî û îngilîzî û erebî hatine kod kirin, niha hin ji wan terman bi soranî (latînezekirî) , îngîlîzî û kurmancî jî hate nivîsandin — ne weke wergerek têkûz, lê weke hewldanek ji bo domandina wê pêwendiya ku Dr. Şerîf çil sal berê dest pê kiribû. Her têgeh, ne tenê wateyekê dide, lê di heman demê de dibêje: ev zanist bi kurdî jî tê ramîn, tê nivîsîn, tê fêm kirin.

Ev berhem beşek e ku armanca wê ew e ku metnên derûnnasî û derûnkolerî bi kurmancî bên hilberandin, sererastkirin û ji nû ve nivîsandin — ne weke karekî teqlîdî, lê weke berdewamiya wê emaneta zanistî ya ku pêşengên weke Dr. EbdulSetar Taher Şerîf hiştine. Kêmasiyên di navbera zaravayan de, cudahiyên termînolojîk û valahiyên ku hê jî hene, dişopînin ku ev rê hê bi dawî nebûye; her veguhertoyek, her ferhengek nû, gavek din a li ser wê rê ye.

Em beşek ji vê xebatê bi rêzdarî pêşkêşî xwendevanan dikin — bi hêviya ku ew ne tenê weke amûrekê referansê lê bikin, lê weke îstîqrarek ji bo geşedan û pêşxistina zimanê kurdî di qada zanistê de bê xebitandin. Bi hêviya ku rojekê hemû berhem bê weşandin.

Jêrenot: Kitêba Dr. EbdulSetar Taher Şerîf  (Qamûsî Derûnnasî) gava me (Abdulsitar Ozmen, Atman Yavuz, Kenan Ormek û Siyabend Aslan) kovara Psychology Kurdî derdixist – 2016-17, em carinan diçûn serdana lêkoler, nivîskar, navdar û akademîsyenên kurd, ji wan serdana yekê em çûn cem lêkoler û nivîskar Deham Ebdulfettah, Ehmed Kurdî (belavkarê kovara Hawarê)jî li mala mamoste bû, mamoste Deham got, di kitêbxane xwe de ya Amûdê de çavê min bi kitêbêke li ser derûnnasiyê ketiye; me jî bi saya Abulsitar Ozmen wî jî bi rêya Firat Kelehkî (li Başûr) piştî lêkolîneke berfireh xwe gihand vê kitêbê. Min jî hin term jê bi wergera kurmancî û tîpguhêziya latinî ya soranî amade kir. Hêvîdarim rojekê hemû kitêb bê weşandin. Mala teva ava be.

Amadekar

Brahîmê Alûcî, Havîna 2022an, Mêrdîn

https://drive.google.com/file/d/1f0Al4D1tsBNF4Ao0xk2TOi8FcEm6RDoP/view?usp=sharing 

Kurdî (Soranî)	English (Îngîlîzî)	Kurdî (Kurmancî)
Aga	Awareness	Nasî, nasbûn, jêhaydar, hayjêbûn
Agadarî	Attention	Baldarî, haydarî
Agahdarkerî mercî	Conditioned stimulus	Hişyarkerê merckirî
Akar	Character	Karekter, Şexsiyet, Xislet, taybetmendî, xûy
Akar	Moral	Rewişt, sinc, exlaq
Alugorkirdin	Displacement	Cihguhertin
Amadebûn, tiwane	Aptitude	Karîn, jirîtîi şiyan
Amadeyî	Set	Kom, tîm, danîn
Amanc	Goal	Armanc
Amrazekanî fêrbûn	Instructional media	Amûrê fêrbûnê
Amrazekanî rageyandin	Mass media	Amûrê ragihandina ya girseyî
Arezû	Desire	Arezû, hewes, meyl, daxwaz
Arezû	Wish	Hêvî, daxwaz
Armancî jiyan	Life goal	Armanca jiyanê
Asayî, asayetî	Normal, normality	Asayî, asyetî
Asayîş	Security	Asayîş, ewlehî
Ast	Level	Ast
Astî belgey wateyî	Level of significance	Asta giringiyê/wateyê
Astî xoşhîwayî	Aspiration	Arezû, bêrî, hesret
Aşqe dizêtî	Kleptomania	Kleptomanî, bêpergaliya û nexweşiya diziyê
Awaz	Tone	Deng, awaz
Awêtebûnî/karlêkirdnî komelayetî	Interaction (social),  social interaction	Bandorhevî (civakî), Bandorheviya civakî
Awisbûn, sikpir	Gestation	Avisbûn
Awsan, pellin	Ampulla	Şûşe, şûşing
Axawtin	Speech	Axaftin
Axawtina le xewda	Somniloquism (sleep - talking)	Axaftina di xew de
Azadî	Liberty	Azadî
Azar, êş, jan	Ache	Jan, êş
Babet	Object	Heyber
Banandin, helgirtnewe,	Adoption	Lê xwedî derketin, hebandin
Banay fêrbûn	Learning plateau	Baneya fêrbûnê
Bangaşe, propagende, çawuraw	Propaganda	Propanganda
Bar, şiyan	Probability	Şiyanîtî
Barêkî nêwanyetî	Border line case	Rewş xeta li tixûb, rewşa nebinavkirî
Barî demargîrî xulyayetî	Cyclical neurotic	Norotîka çerxdar/gerdar
Baw	Mode	Mode, şêwaz
Bawer	Ideology	Raman, îdeolojî
Bawerî, ayînî	Dogmas	Ol, doq, bawerî
Baxçey mindalan	Kindergartens	Bexçê zarokan
Bazd, bazdan	Mutation	Mûtasyon, guhorîn
Be xud hestkirdin	Self consciousness	Xwe - nasîn, xwebûna bihiş
Bêaramî xesandin	Castration anxiety	Rageşiya xesandinê
Bêaramî, pejare	Anxiety	Rageşî, xemxwerî, xemgîrî, nîgeranî
Bêaramî, pejare	Worry	Xem, metirsî
Bêbeşbûn	Deprivation	Bêparî
Behre	Intuition	Pêjin, pêhesîn
Behre	Inspiration	îlham, best
Behrewer	Gifted	Şehreza, zîrek
Belxem	Phlegm	Xemsarî, belxem
Belxemyetî	Phlegmatic	Cihgiran
Bendîwarî	Tropism	Tropîzm, meyldarî
Benduwarî xudî	Belonging intrinsic	Heyîna navxweyî
Berbestkirdnî nestî	Defense mechanism	Pergala berevaniyê
Berdewam	Continuous	Mayînde
Berellayî	Libertinism	Tolazî
Berellayî	Random	Ketober
Bêrewştî	Degeneracy	Bêsincî, genîbûn, genîbûn
Bergirî	Defense	Berevanî
Bergirî	Resistance	Bergirî
Bernamekanî tojînewe	Methodology	Rêbazzanî
Bernamey hemîşeyî	Chronic Method	Metodê domdar
Bernamey mêjuyî	Historical method	Rêgeza dîrokî
Bêwer, nezok	Sterile	Sterîl, stewr
Bêwistî	Aboulia	Bêv in, bêvîn
Bilawbûnewe	Irradiation	Tîrêjdan
Bilawkrawe	Generalization	Giştîkirin, geleperkirin
Bilawname	Datum (data)	Dane (dane)
Bilawname reşokî yekan (kalekan)	Crude	Xav, xam
Bilawnamekanî çendetî	Quantitative data	Dataya çendanîtî
Bilawnamekanî çonyetî	Qualitative data	Dataya çawanîtî
Bilîmet	Genius	Bilîmet, dahî, derûn
Bineret, binçîne	Basis (base)	Bingeh (bintar)
Bînîn	Insight	Feraset (hûrbînî)
Bîr, bîrkirdnewe	Thinking	Ramîn, fikirîn
Bîr, hoş	Intellect	Jîrî, hiş-î, aqil
Bîrçûn	Forgetting	Bîrçûn
Birêkî negor	Fixed idea	Ramanê westar
Bîrhênanewe	Retrospection	Bîranînênbihurî
Bîriy jîrbêjekî	Logical memory	Bîra lojîkî
Bîrkirdnewey û lat	Nostalgia	Nostaljî
Birsîtî	Hunger	Birç, birçîbûn
Birwa, bawer	Belief	Bawerî
Bitewkirdin	Reinforcement	Qewînkirin, Bitewkirdin, xurtandin
Bitewkirdnekanî seretayî	Primary reinforcement	Bitewkirdina / xurtandin / qewînkirina sereke
Biwar	Field	Qad, hol
Biwarî rewşt	Behaviour field	Qada tevger û reftariyê, warê reftariyê
Bizwêner, cûlêner	Motor	Masûlke, motor
Bon	Smell	Bêhn
Bonkirdin	Olfaction	Bêhkirin
Boyey (s)	X - chromosome	Kromozom - x
Bûdir	Maze	Şepirzî, şaşge
Buranewe, lehoşçûn	Faint	Gêjbûn, jihişçû
Bwarî fêrbûn	Learning field	Qada fêrbûnê
Cêgirtin, biryî	Compensation	Qerebû, hewêzî
Cemirde	Bulimia	Bulmiya
Cîn	Gene	Gen
Ciwankarî, zanista derûnî	Aesthetics, psychology	Ciwanzanî, estetîk, derûnnasî
Ciyabûnewe	Detachment	Bêalîbûn
Ciyakirdnewe, dabrîn, terîkkirdnewe	Isolation	Bêparhiştin, dabrîn, cudakirin
Ciyakirdnewe, terîkkirdnewe, lêxistin	Segregation	Ciyawazî, ferqiyet
Ciyawazî watayî	Significant	Watedar, girîng
Ciyawazî, lêkneçûn	Variance	Gerherto
Ciyawazyekanî takayetî	Individual differences	Ciyawaziyên takekesî
Cor	Species	Cûre
Cûlanewey komelayetî	Social movement	Livûlebata civakî
Cûtekî, dûane	Dualism	Duyînî, duparêzî, dane
Çalakî	Activity	Çalakî, aktîwîte
Çarekirdin be karkirdin, çarekirdnî pêşeyî	Occupational therapy	Terapiya pêşeyî
Çarekirdnî babetekî	Objective therapy	Terapiya heyberê
Çarekirdnî rewştî	Behaviour therapy	Terapiya reftarî/tevgerî
Çarkirdin	Therapy	Terapî, dermankirin
Çawedêrî kirdin	Censor ship, censorship	Çawdêrî, sansur
Çêj, tam	Gustation	Tamkirin, hîsa çêjê
Çêj, tam	Taste	Çêj, tam
Çekandin, lêk tirazan, dajenîn	Dissociation	Cihêbûn, veqetandin
Çemawey fêrbûn	Curve learning	Fêrbûna çepûçûr/badokî/xwarî
Çemawey fêrbûn	Learning curve	Çepûçûra fêrbûnê
Çemk	Concept	Têgih, têgîn, rêman
Çemkey tak, lexudî xoy	Ego	Ezî, ez, ego
Çend	Quantity	Çend, çendanî
Çendekî	Quantitative	Çendanî
Çendêtî	Accountability	Berpirsyarî, erk
Çepandin, tamezro	Repression	Tepisandin / pêkûtî
Çepandnî mercî	Cerebral inhibition	Berbendên mêjiyî
Çepandnî mercî	Conditioned inhibition	Berbendên merckirî
Çepandnu, kirdnewe	Inhibition	Berasteng, înhîbîsyon
Çepewane	Left handed	Çepane, çepanî
Çerçêwe	Frame	Çarçove, milbend
Çeşkanî seretayî	Archetypes	Arketîp (mînaka yekem)
Çeşn	Pattern	Mînak, nimûne
Çeşn	Type	Cure, tîp
Çeşnî babetekî	Objective type	Tîpa objektîf
Çeşnî kizeloke	Leptosome (asthenic) type	Tîpa/ê lawaz/astenîk
Çeşnî mêşk (çeşnekanî kesayetî)	Cerebrotonia	Cerebrotonia
Çeşnî pêsteyî, çeşnekanî kesayetî	Ectomorphy	Ektomorfî
Çeşnî tenî	Somatotonia	Somatotonî, zirzokî
Çewtî, çemanewe	Distortion	Çelexwarîtî, kelkotî, berevajîkirin
Çînî komelayetî	Social class	Çîna civakî
Çirkirdnewe, xestkirdnewe	Condensation	Xestkirin, tîrkirin, tîrbûn
Çon, çonyetî	Quality	Çaw, çawanî
Çûk, terk, çûr	Phallus	Falûs, pênîs
Dabeşkirdin	Distribution	Belavkirin, dabeşkirin
Dabînkirdnî komelayetî	Social control	Kontrola civakî
Dabînkirdnî taqîkirdneweyî	Experimental control	Kontrola ceribandinî
Damargirî	Fanaticism	Fanatîzm
Dannan be gunae	Confession	Mikur, aşartîş
Dawakanî geşekirdin	Developmental tasks	Derûnnasiya peywir
Dawayekî, mebestyetî	Finalism	Armancîtî, mebesyetî
Dayanxane, goşgirî	Incubation	Kurk(bûn)
Daykyetî	Maternal	Dayiktî
Debeng, lajk, kewden	Feeble mindedness (Moron)	Lawaziya ramanî (lajig)
Demar, reg	Nerve	Noron, birik
Demare geyînerekan	Afferent nerves	Nîveka demarî/noronî
Demargirtin	Neurosis	Norozî
Demî, zarayî	Labial	Derbarê lêvan, lêvkî
Deng	Voice	Deng
Dengdanewe	Echo	Dengvedan, vedeng
Derdest, wergîraw	Acquired	Destketî, peydakirî
Derencam	Deduction	Deduksiyon
Derkewtnî ejmarî	Statistical inference	Encama statistîkî
Dermal	Limen	Şêmûg
Dermal	Threshold	Şîpane, derazînk
Dermalî reha	Absolute threshold	Şipana teqez, astana teqez
Derûn	Anima	Giyan, ruh
Derûn	Psyche	Derûn
Derûn cûlaneweyî	Psychomotor	Derûnmasûlk, derûncûlan
Derûn tenî	Psychosomatic	Derûnlaşî, derûntenî
Derûn, bîr, hiş	Mind	Hiş, aqil, zihn
Derûn, giyan	Soul	Rewan, giyan
Derûnî komelayetî	Psych - social	Derûnî - civakî
Deruy komelayetî	Social role	Rola civakî
Destdirêjî, pêşil	Aggression	Êrişkarî, êriş
Destnîşanekirdin, diyarkirdin	Diagnosis	Texşîs, nasan
Destper	Masturbation	Destper
Deşêy fêrbûn	Educable Mentally Retarded	Astendarên Zihnî yên Fêrbar
Dij	Counterpart	Beramber, bervajî
Dijayetî, pêçewaneyî	Reverse	Berevajî
Dil şêwan, hêlincdan	Nausea	Dilrabûn, mad xelandin, êlincî
Dilşêwan, bêzbûnewe	Disgust	Acizî, nefret
Diltengî / xemokî	Depression	Diltengî
Dîmane	Theory	Bîrdozî
Dîmane remekî	Instinct theory	Bîrdoziya nestê
Dîmanekanî çeşnekan	Theories of types	Cureya bîrdoziya
Dîmaney bitewekirdin	Reinforcement theory	Bîrdoziya bitewkirdinê / xurtandinê
Dîmaney biwarî	Field theory	Bîrdoziya qadê
Dîmaney fêrbûn	Learning theory	Bîrdoziya fêrbûnê
Dîmaney mirovî bala	Superman	Bilindmirov
Dîmaney sûkkirdnewey pêwistî	Need reduction theory	Bîrdoziya hewcedariyên  redûksîyon (kêm)
Dînamî, bizûtneweyî	Dynamic	Livdarî, şîkar, dînamîk
Dirdongî gewreyî (meznî)	Delusions grandeur	Mezinahiya dirdongî (pêçûn)
Dirêjey şepal	Wavelength	Pêlê dirêjatî
Dirustbûn	Constitution	Destûr, makekanun
Dirustbûn	Genesis	Bûyîng, çêbûn, pêkgatin
Dirustî derûnayetî	Mental hygiene	Pakiya zihnî
Dirustî ezmûn	Test validity	Testa derbasdariyê
Diwaketnî, hoşî sûk	Mild	Nerm, sivik
Diwakewtî hoşî, kemîyan	Mental deficiency	Kêmiya zihnî
Diwakewtnî hoşî nawend	Moderate	Nerm, navîn
Dîwakewtnî hoşî tund	Severe	Dijwar, xedar
Diwakewtnî xwêndnî	Backwardness	Paşvemayînî
Diwayî, diwawext	Aposteriori	Aposterîorî, agahiya dawî derketiya holê
Diyarde	Phenomenon	Diyarde
Diyardeyî	Phenomenology	Diyardezanî
Diyarkirdnî derûnî	Psychognosis	Derûngnozî
Dû nîw xirekanî mêşk	Cerebral hemispheres	Nîvgogên mêjiyî
Dûhendekî	Augmentation	Mezinkirin, zorbûn
Dunya, cihan	Macrocosm	Cihan, dinya
Dûpatkirdnewe	Repetition	Dubare, dubarekirin
Dupatkirdnî dabeşkirdin	Frequency distribution	Dabeşkirina frekansa
Dûreg, drace	Hybrid	Dureg, melezî
Duşminayetî	Hostility	Dijminatî
Dwaderman	Drug	Tilyak, daw, derman
Efsane	Myth	Mît, efsane
Efsanekan, zanistî efsanekan	Mythology	Mîtolojî, mîtnasî
Efsun	Magic	Efsûn, sêr
Ejmar, zanistî ejmar	Statistics	Statîstîk
Ejmarî wesfî	Descriptive statistics	Statistîkên pênasînê
Ejmarjar	Statistical	Statistîk, stastistîkî
Encam	Effect	Bandor
Endam	Organ	Organ, lebat
Endamî hest	Sense organ	Organên hest
Enîmos	Animus	Dijminî, dijberî
Êrey çûk	Penis envy	Çavnebariya pênîsê, dexesiya pênîsê
Êreyî, çikosî, kinosî	Envy	Çavnebarî, dexesî
Êş, azar	Pain	Jan, êş
Ew	Id	Nizimezî, eziya nizim
Eybekanî mox (xewşekanî)	Cerebral defects	Kêmasiya mêjiyî
Ezberkirdin	Retention	Hilanîn, veşartin
Ezmûne pêşekî	Pre - test	Testa pêş /berî
Ezmûnekanî hoşayetî	Mental test	Ezmûn /testa zihnî
Ezmûnî amadbûn	Readiness test	Testa amadebûnê
Ezmûnî diyarkirdin	Diagnostic test	Ezmûna texşîs
Ezmûnî dûkilkî	Two-tailed test	Testa cot dûvkirî
Ezmûnî komeleyî	Grpoup test	Ezmûn/testa komî
Ezmûnî tewawkar	Completion tests	Ezmûna temambûna
Ezmûnî tewawkirdnî jimare	Number completion test	Testa têkûzbûna hejmaran
Ezmûnî yek kilkî	One-tailed test	Testa yek dûvkirî
Ezmûnî zîrekî	Intelligence test	Testa jîriyê
Fê, perkem	Epilepsy	Epilepsî
Felsefe	Philosophy	Felsefe
Fêrbûn	Learning	Fêrbûn, hînbûn
Fêrbûn be hewldan û hele	Trial and error learning	Fêrbûna bi şaşî û ceribandinê
Fêrbûn be têbînî	Observational learning	Fêrbûna çavdêriyê
Fêrbûnî bernamekraw	Programmed instruction	Fêrkariya bernamekirî
Ferman	Judgement	Ferman, darizandin
Froydye nuyxwazekan	Neo-freudian	Frodyenê nû
Gêjbûn, sersurxwardin	Dizziness	Sergêjî, sewsîtî
Gele, mêgel, rew	Herd	Kerî, col
Gemaroy derûnî	Obsessional neurosis	Noroza sewesiyê/obsesyonî
Gemje	Imbecile	Îmbesîl
Geradan	Ovary	Hêkdank
Gêrûgwalî, îflîe	Palsy	Şehtî, felç
Geşe (wirar)	Development	Geşedan
Gêşekirdnî cûlaneweyî	Motor development	Geşedana masûlkeyên
Geşke	Alarm	Hişyarî, hewar, agahdarî
Gewher	Substance	Made
Gewre	Adult	Gihaştî, kamilbûyî
Geyandin	Conduction	Gehandin, ragihandin, veguhastin
Geyêner	Conductor	Gehîn, gehîner, rêber
Geyênere nêrerekan	Efferent conductors	Veguhêzbarên şanedar
Geyînî komelayetî	Social maturity	Kemiliya civakî
Geyîw, resîw	Mature	Gihiştî, kamil
Gîl	Idoit	Bêhiş, kêmaqilî
Girdewebû, kokiraw	Accumulation	Berkevkirî, komkirî
Girêkanî demargîrî	Ganglia	Girêka demarî/noronî
Girêy dayik (odîp)	Complex mother (oedipus)	Girêka dayikê (odîpus)
Girêy derûnî	Complex	Girêkî, tevlihev, aloz
Girêy Diana	Diana complex	Girêka Diana, aloziya diana
Girêy gunae	Complex guilt	Girêka tawanbarî/gunehkarî
Girêy mêyne (mêyayetî)	Complex femininity	Girêka mêyatî (jinîtî)
Girêy odîp	Oedipus complex	Girêka odîpûs
Girêy xesandin	Castration complex	Girêka xesandinê
Girîmane	Hypothesis	Girîmane
Girimaney sifriy	Null hypothesis	Girimankirina sifir, hîpoteza sifir
Girj, şetek	Tension	Rageşî, tansiyon
Girjbûn	Convulsion	Lerizîn, şelqîn
Girjî masolkeyî	Muscle tension	Girjiya masûlkeyan
Girugal, dengî korpe	Babble	Bilebil, lewçetî
Girûgirift	Problem	Pirsgirêk, girîft, kêşe
Gişt	Whole	Tev, hemû
Giştî	Universal	Gerdûnî, giştî
Gîtke, kurke, hîtke	Clitoris	Gilik
Giwan, memk	Mamma	Dayik, pêsîr
Giwêragirtin, giwêlêbûn	Audition	Sehkirin, bihîstin
Gîyandin, sermergî???	Agony	Jan, kêşa, ezab
Goraw	Variable	Guherok, gorek
Gorawî mebest	Dependent variable	Guheroka bengîtiyê
Gorawî serbexo	Independent variable	Guheroka serbixwe
Gorînewe	Transformation	Veguhestin
Goşegîr	Introversion	Goşegîrî
Guman	Doubt	Guman, şik
Gumanawî	Utricle	Valahiya di hundirê guh de
Gun, batû	Testicle	Bato, ritil, testîs
Guncanî xerap	Maladjustment	Bedgoncanî, bedgoncandin
Gundaran	Mammals	Guhanî, guhandar
Gurînewe	Substitution	Îkame
Guyî nawekî	Inner ear	Guhê navîn
Handerî komelayetî hawbeş	Common social motive	Handeriya civakî ya hevbeş
Handerî raperandin	Achievement motive	Handariya serfiraziyê
Harîkarî	Cooperation	Harîkirin, hevkarî
Hawçerxî	Coexistence	Hevhebûn, hevjîn
Hawele, hawel	Umbilical cord	Navik
Hawkêşey lêjî	Regression equation	Hevsengiya vegerînê
Hawpêwendî (rarewî hawpeywendî)	Connectionism	Peywendîtî
Hayekanî katî le daykbûn	Perinatal causes	Sedemên perînatal
Hebûn	Existence	Hebûn, bûnewerî
Hebûnayetî	Existentialism	Hebûnîtî, heyînîtî
Helbetêt	Fatalism	Qezaûqeder
Helbetêtî	Determinism	Cehdî, determînîzm
Helbijartin	Selection	Hilbijartin
Helçûn, tawgirî	Emotion	Hest
Heldanewey çepandin	Reactive inhibition	Bertekiyî çepandin /ragirtî
Heley amrazî	Instrumental error	Şaşiya amûrê
Heley berellayî	Random error	Şaşiya ketober
Heley çawerwankraw	Probable error	Gengaz, mimkun
Heley layengîrî	Error of bias	Pêşhikuma şaş
Heley negar yan hawbeş	Constant error	Şaşî/çewtiya berdewam/westar
Heley pêwaneyî	Standard error	Şaşiya standard
Heley qelem	Lapsus calami	Şaşiya qelem
Heley taqîkirdneweyî	Experimental error	Şaşiya ceribandinî
Heleyîkî zimanî, ziman xilîskan	Lapsus linguae	Şaşiya zimên, eliqandina zimên
Helgeranewe	Regression	Vegerîn
Hêlî lêjî	Regression line	Xeta vegerînê
Helkêşan, birîn	Ablation	Helkêşan
Hêlkoke	Ovum	Hêk
Heloêst	Attitude	Helwest, rewişt
Helwêst	Situation	Rewş, hal
Helwêstî hestî	Conscious attitude	Helwesta hişyar
Helxeletandin	Illusion	Sawîr, xapîn, îlûzyon
Heme kesayetî	Multiple personality	Kesayetiya pir
Hepesan, serziman gîran	Aphasia	Ji destçûna destkeftiya axaftinê, afazî
Heramkiraw	Taboo	Tabû, bestel
Herêmîy retkirdnewe	Rejection region	Herêma redkirinê / avêtinê
Herzekarî	Adolescence	Ciwanî, xortanî
Hest	Consciousness	Hişmendî, bîrmendî, şiûr
Hest cûlaneweyî	Sensorimotor	Hestên masûlkeyan
Hest nekirdin be xud	Anesthesia	Benc, anestezî
Hestêyetî	Sensory	Hestêyatî, sehekî
Hestî cûlanewey	Kinesthetic	Kînestetîk (seheklivî)
Hestkirdin	Sensation	Hest, hîs, sehek, dilîn
Hestkirdin be cûlanewey	Kinesthesia	Kîneztesya (hestmasûlk)
Hestkirdin be gunah	Guilt sense of	Hîsa tawanbariyê
Hestyarî	Sensitive (sensitivity)	Hestyar, hestyarî
Hetîwbazî, nêrbazî, deluyî	Homoeroticism	Homoerotîzm
Hewes	Caprice	Lêzokî, kaprîs, hewesa demborî
Hewkirdnî mêşk	Encephalitis	Ensefalît (kulbûna mêjî)
Hêzî wîst	Will power	Hêza viyan
Hîma	Symbol	Sembol, nîşan, hîma
Hîmayetî	Symbolization	Sembolîzekirin, hîmayetî
Hirz, fîkr, bîr	Idea	Raman, îdea
Hîstîrya	Hysteria	Hîsterî
Ho	Cause	Sedem, ho
Hohînanewe	Rationalization	Rasyonalîzayon
Hokan	Factors	Pêker
Hokeyanî diwayle daykbûn	Postnatal causes	Sedemên piştzaranînê
Hokin, zayend	Sex	Gan, zayend, hokin
Hormanekan	Hormons	Hormon
Hoşçûn, buranewe	Absence	Xayîbî, nebûnî
Hoşî	Joy	Kêf, şahî
Hoşiy, bîriy	Mental	Zihnî, hiş
Hoşyetî	Rational	Aqilane, hişyane, rasyonel
Hoyekanî pêş le daykbûn	Prenatal causes	Sedemên pêşzaanînê
Hoyetî	Causality	Sedemîtî, hoyetî
Jin, afret	Gyne	Jin
Jînge	Environment	Hawirdor, derdor, jîngeh
Jîwerî	Biology	Zindewerî
Jiyarî, roşinbîrî	Culture	Çand, baw
Kanka	Reference	Çavkanî
Kar	Work	Kar, xebat
Kar, kirdewe	Act, action	Kiryar, kirin, çalakî, xebat
Kardanewe	Reaction	Bertek, reaksiyon
Kartêkerî bêlayen	Indifferent	Xemsar,xemnexur
Kaseser, kroz	Cranium	Kilox, koc, kele
Keleber	Aperture	Qulik, vekirîtî
Kelejîn	Masculine protest	Protestoya mêrokî
Kelênî jiyandarî derûnî	Psychological life space	Qada jiyandariya derûnî
Kerestekanî hoşiy	Mental automatism	Xwebertiya zihnî
Kes	Person	Kes, şexs
Kesayetî	Personality	Kesayetî
Kesayetî dûru	Double personality	Kesayetiya cotik
Kesayetî şîzîy	Schizoid personality	Kesayetiya şîzî
Kêşe, nanaokî, milmilanî	Conflict	Dijberbûn, pirsgirêk, dijîhevbûn
Kêşekyetî azad	Free association	Bibîranîna azad
Kêşekyetî, yan cutênî merc	Association	Komele, sazî
Kêşey derûnî	Mental conflict	Pevçûnê zihnî
Kewaney zengulî	Bell - shaped curve	Kevaneka zengilî
Kinc biran, mehek biran	Amenia (anemia)	Bêxwînî
Kîne	Resentment	Hêrbûn, acizbûn, xeyd
Kîp, zîre	Latency	Veşartî
Kipbûnî zayendî	Sexual latency	Derengmayîna zayendî
Kirdarî pêçewaney namercî	Unconditioned	Bêmerc, bêşert siruştî
Kirkirageyî	Car tilaginous	Kerkerik, bikirkirk
Kişan	Extraversion	Derxwe, derxweyî, derekî
Kişanewe	Withdrawal	Vekişîn, vekişandin
Kiwêrîreng, rengnebînî	Dichromatism	Rengkorî
Koendamî demarî nawendî	Central Nervous System (C. N. S)	Pergala noronên navendî
Koendamî îşaretî dûem	Second signal system	Pergala sînyala duyem
Koendamî îşaretî yekem	First signal system	Pergala nîşana yekem
Komel	Society	Civak, civat
Komeley taqîkirdneweyî	Experimental group	Koma ceribandinê
Komelî dabînkirawî	Control group	Koma kontrolê
Komelnasî, zanistî komel	Sociology	Civaknasî
Korpayetî	Infancy	Pitiktî, savayî
Korpe	Infant	Pitik, sava
Kosp	Deterrent	Radiwestîne, astengkirin
Kosp, berbest	Barrier	Asteng, kendûkosp
Krok	Nucleus	Dendik, kakil, pûxte
Kujanewe, damirkandin	Extinction	Tefan(din), temiran(din)
Kul gedeyî "aşkî"	Gastric ulcer	Birîna ûr
Kulebne	Cretinism	Şêwaniyî
Kurte, puxt	Abstract	Kurte, razber
Kurtkirdnewe	Abridgment	Kurtî, kurtkirin, kurtasî
Kwêre lûekan	Endocrine gland	Toşbiya andokrîn
Kwêrî reng, reng nebînî	Achromatism	Rengnebînî
Ladan	Skewness	Xwarî, ladan
Ladan, lagirtin	Bias	Pêşhikum, alîgirî, pêşbiryar
Ladanî pêwaneyî (pêwariy)	Standard deviation	Şelipîna standard
Lal	Dumb	Lal
Lalapete	Stammering	Lalitî, devmirî
Lasar, serkêşî	Delinquent	Tawanbar, tometkar, gunehkar
Lasarî, serkêşî	Aberration	Tewşîtî,  xûrifîn
Lasekirdnewe, demelaskî, çawlêgerî	Imitation	Lasayî, teqlîd, îmîtasyon
Law, genc	Juvenile	Ciwan, xort
Laybung, rûpoş	Persona	Kes, mirov
Le yekçûn	Similarity	Şibandin
Lebar, Çûnistî??	Capacity	Zerengî, kapasîte
Lêgeran	Induction	Lêgerîn, handan, îndûksiyon
Lehoşçûn, bûranewa	Coma	Bêhişî, jixweçûn
Lêkdanewey têramanî	Introspective interpretation	Şirove/wergera têramanî
Lêkirdnewe, guzareyî	Abstraction	Razberkirin, sêwirandin
Lêkolînewe, tojînewe	Research	Lêkolîn, lêgerîn
Lerînewe	Vibration	Lerz, lerîzîn
Lerz	Chill	Serma, lerzî
Leyekçûn, guncan	Accommodation	Lêhatin, guncîn
Lezetî azar	Algolagnia	Çêjna êşê
Lifaney wek yek, cimkane	Identical twins	Cêwiyê yek hêk, cêwiyê wekhev
Likandin	Projection	Şekotî, likandin
Lû, liwu	Gland	Lo, livik
Lûekanî guandarî	Mammary gland	Paçikê pêsîrê
Lûekanî lîkaw	Salivary glands	Gilîzê bin laman, livikên tifê
Lûtke, pape	Acme	Sertap, pil, lûtke
Lûy zawzî	Gonad	Gonad
Mandubûn, koldan, şeketbûn	Fatigue	Westîn, betilîn
Mandubûnî derûnî	Psychasthenia	Derûnsistî
Masolke	Muscle	Masûlk
Masuşyayetî	Masochism	Mazoşîzm
Mawe	Range	Navber
Mawey retewedan	Reaction time	Maweya bertekan
Mawey zîre	Latency period	Qonaxa veşartî
Mayekêtî sûkayetî	Vulgar materalism	Materyalîzma hetikî
Mayekyetî	Materialism	Mayekîtî, madexwazîtî
Mayekyetî bêjyarî	Dialectical materialism	Mayekîtî bêjyarî / pêzewarî
Mayekyetî mêjûy	Materialism historical	Mayekîtî dîrokî
Mayekyetî sirûştî mêjûyî	Materialism natural historical	Mayekyetî siruştî ya dîrokî
Mebest	Intention	Mebest
Mebestiyetî	Intentionalism	Mebestiyetî
Mehek, kinç	Menstruation	Bêlmêjî, ketinkincan
Mêjuy barêtî	Case history	Mêjuya rûdanê
Mêjûy jiyan	Life history	Mêjûya jiyanê, çîroka jiyanê
Mengol	Mongolism	Mongolî (biçûkên kêmmejî)
Mercî	Conditioned	Merckirî
Mêşk	Brain	Mêjî
Mêşk wimstan	Apoplexy (stroke)	Felç, falinc
Mêşkî nawerast	Midbrain	Nîvê mêjî, nîvamêjî
Meşkirdnî bê erkî	Negative practice	Pratîkên nêyînî
Mêşkole	Cerebellum	Mêjîçk
Meşq	Training	Rahênan, pratîk, antreman
Mijîn	Absorption	Mijîn (kişandina li hindir)
Mijîn	Assimilation	Pişavtin, helandin
Mijîn	Sucking	Mêtin
Mîlîmkron	Millimicron	Mîlîmkron
Min, xud	Self	Xwebûn, xwe
Minalî diwakewtu	Backward child	Zarokê paş ve mayî
Mindal	Child	Zarok
Minî bala	Super ego	Bilindezî, eziya bilind
Minî bergirîker	Ego defensive	Berevaniya ezî
Mirdin	Death	Mirin
Mironasî, zanistî mirov	Anthropology	Mirovnasî
Mirovayetî	Humanistic	Miroviyî, mirovantî
Mirovî hoşyar	Homo sapiens	Mirovê hişmend
Mîtafîzîk	Metaphysics	Metafîzîk, sersiruştî, ji siruştê wêdetir
Mîzac	Temperament	Tebîet, xuy, taybetmendî
Mizacî reşbîn	Melancholic	Melankolî, dilgiran, tengezar, reşbînî
Mizacî xwênawe	Sanguine	Hêvîdar, liserxwe
Mîzel	Diabet	Diabet, nexweşiya şekir
Mizkirdne xoya	Enuresis	Bixwedemîztin
Morkî netewayetî	Character National	Xisletê neteweyî
Moron	Moron	Moron (kêm aqil)
Mox	Cerebrum	Mêjî
Muçirke, lerzîn	Jerk	Nişkêve
Muteke	Nightmare	Şevmird, kabûs
Naasayî	Exceptional	Awerte, istisna
Naasayî, netewaw	Abnormal	Nenormal, neasayî, awerte
Namaqul, berella	Absurd	Dûrî aqil, gewc, absûrd
Namoyî, taran, namoy derûnî	Alienation	Biyanîkirin, damalîn
Nasandnî nêwankesî	Interpersonal	Nav(ber)kesî
Naw le bîrçûn	Anomia	Nav ji bîr kirin
Nawend	Centre	Navend
Nawend	Medium	Nîvekî
Nawend (le ejmarda)	Mean	Di wateya tiştekî, nîvekî
Nawendî demargîrî bon	Olfactory center	Navenda bêhnkirinê
Nawendî jimêrî	Arithmetic mean	Nîvekiya hesab
Nawendî temen	Age middle	Navîna temen
Nawendî zîrekî	Average intelligence	Aqilê navî, Jîriya navîn, hişê navîn
Nawerast	Median	Navî, nîvek
Nawerokî diyar	Manifest content	Naveroka diyar
Nawlênan	Name calling	Navlêkirin
Nawmile - piz	Embryo - human	Cenîn - beşer (mirov)
Nawnan	Naming	Navkirin, navandin
Nazanimkarî	Agnosticism	Nenasî, nepenîbûn
Nebûnî	Dependency	Bengîtîbûn, kolonî, mêtingeh
Nedîw, tormayî, endîşa	Hallucination	Şipeste, şipestayî
Nefretî komelayetî	Social distance	Dûrahiya civakî
Negar	Constant	Westar, berdewam
Nêgizayetî	Narcissism	Nêrgizî, narsîsîzm
Nemanî bîrdkirdnewe	Amnesia	Bibîrneanîn, windakirina bîranînê
Nemêrî, jinanî	Androgyny	Nerimo, neremok
Nêr	Male	Nêr
Nêrbazî, hetîwbazî	Sodomy	Nêrbazîtî, qûnekî
Nerît	Custom	Kevneşopî, dab, nerît
Nerît	Habit	Nerît, xûy, hîbûnî
Nerît	Mores	Nerît, edet
Nest, nestîtî	Unconscious	Derhişî, hişderî
Nestî gelekî (komel)	Collective unconscious	Derhişê hevpar
Nestî kesayetî	Personal unconscious	Binhişiya kesî / takekesî
Nexoşî pîst	Dermatosis	Nexweşiyê cerm
Nexşe	Design	Dîzayn
Nexşey taqîkirdneweyî	Experimental design	Darijandina ceribandinî
Nexşey tojînewe	Research design	Nexşeya lêgerînê
Nezanraw, temumijawî	Vagus	Vagus, ûrîpiş
Nezokî, bêwerî	Sterility	Sterîlî
Nimûnayetî	Idealism	Nimûneyetî
Nimûne	Sample	Mînak
Nimûney berellayî	Random sample	Mînakiyên ketober
Nînok krojandin / qirtandin	Onychophagia	Nenûkxwarin
Nîremûke, nêremûk	Hermaphrodite	Nêremê
Nîrvana	Nirvana	Nîrwana
Nirx, beha	Value	Nirx, girîngî
Nirxandin, helsengandin	Assessment	Nirxandin, belîkirin
Nirxandin, helsengandin	Evaluation	Nirxandin, behakirin
Nîşanderî giranayî	Difficulty index	Îndeksa dijwariyê
Nîşane	Sign	Nîşan, wajo
Nîzîkkerewekanî yek le diway yek	Successive approximation	Nêzikayiya peyhatî
Nizm, binetetek	Nadir	Nizimtirîn
Nûk	Umbilicus	Navzik, firşik
Nustnî niwandin (xewandin)	Hypnotic sleep	Xewa xewandinê
Oqregirtin, twêrkertin	Equilibrium	Hevsengî
Pakî	Purity	Pakî
Palewan	Hero	Palewan, leheng
Palner	Drive	Nihiçk
Palner, hander	Impulse	Pildan, palner
Palnerayetî	Motivation	Handan, motîvasyon
Palnerî remekî	Instinctive impuleses (drive)	Nihiçkên nestî
Panpanokî	Lesbianism sapphism	Jinbaziya panpanokî
Panpanokî	Sapphism	Panpanokî
Paranoya, şêtî heznayetî	Paranoia	Paranoya, gumanîtî
Parastin	Prophylaxis	Parêzî (ji nexweşiyan), çarekirina parêzî
Parêz	Regimen	Rejîm
Paşîne	Background	Paşxan
Pêçakanî mêşk	Convolutions	Pêçan, badan
Peçe, rûpoş	Mask	Rûpoş, maske
Pêçewane	Negativism	Nêyînîtî
Pêkenîn	Laughter	Ken, tîqetîq
Pekxistnî çalakî	Deactivation	Bêhêzkirin, bêbandorkirin
Penaberyetî	Profound	Kûrûdûr, dûrûdirêj
Perdey kiçênî, dezmal	Hymen	Pûstik, destmal, perdey keçitî
Peresezdnî geşekirdnî tak	Ontogenic evolution	Peresana ontojenîk
Pertbûn	Dispersion	Belavkirin, belavbûn
Perwerde	Education	Perwerde
Perwerdey zayendeyî, hoknî	Sex education	Perwerdehiya zayendî
Pesindkirdnî komelayetî	Social approval	Qayîlbûna civakî
Pêst	Skin	Çerm, pîst
Pestî, ahên, xemokî	Acromania	Pestî
Pêş hestî	Preconscious	Berhişî
Pêşbînî, nuqlane	Prognosis	Prognoz
Pêşbirkî	Rivalry	Pêşbirk
Pêşewey mêşk	Forebrain	Pêşmêjî
Pêşwext, pêşîq	Apriori	Pêşîq
Pêwarîy	Normative	Pîvanî, pîvandar
Pêwer	Norm	Asa, norm
Pêwerî Binet	Binet scale	Rêjeya Binet
Pêwerî derûnî	Psychometry	Derûnpêwerî
Pêwist	Need	Hewcehî, hewcedarî
Pêwistekanî seretayî	Primary needs	Hewcedariyên sereke
Pêwistî asayîş	Need for security	Hewcedariyên ewlehiyê
Pêwistî azadî	Need for freedom	Hewcedariyên azadiyê
Pêwistî bergirî kirdin	Defendance need	Hewcehî/pêwîstiyên berevaniyê
Pêwistî bergirî le xud	Need defendance or inviolacy	Hewcedariyên yan bêrîtî
Pêwistî xoparastin le lome	Need blame avoidance	Hewcedariyê xweparastina tawanbariyê
Pêwistî zanyarî	Need cognizance	Hewcedariyên zanînê
Pêwistiyekanî biçîney yan seretayî	Needs basic or primary	Hewcedariya bingehîn û yekemane
Pêwistiyekanî derûnî	Need psychology	Hewcedariyên derûnî
Pêwistyekanî boyulocî yan zîndekî	Needs biological	Hewcedariyên zindewarî
Pêwistyekanî lexoyewe	Needs actonal	Hewcedarî pêheye
Pêwistyekanî raperandin	Need activity	Hewcedariya çalakiyan
Pêwîtî kewtnedwa	Deference need	Hewcehiyên xatirgirtin/rêzgirtin
Peyje, pêwer	Scale	Rêje, pêwer
Peyjey danan	Rating scale	Rêjeya nirxandinê
Peywendî	Relation	Têkilî, peywend
Pêywendî çepandin	Inhibitory connection	Peywendiya berasteng
Peywendî, geyandin	Communication	Ragihandin, têkilî
Peywestî	Correlation	Pêwend, girêdanî
Pile	Grade	Pile, ast
Pile, nîşana le jimardin yan ejmarda	Score	Pile, nîşana hejmartinê
Pilekanî azadî le (ejmar)	Degrees of freedom	Pileya azadiyê
Piley pêwaneyî	Standard score	Pileya standard
Pîriy	Decrepitude	Pîrî, bêxêr
Pîriy	Senescence	Pîrbûn, kalî
Pirsînewe	Questionnaire	Pirsyarname
Pirsyarê kirawekan	Open - ended questions	Pirsên pêşî lê vekirî
Pîşe pesindî	Job satisfaction	Têrbûn/razitiya kar
Pîşeyî	Vocational	Pîşeyî
Plan	Scheme	Pergal, nexşe
Polkirdin, polên	Classification	Dabaşkirin, senifandin
Pragmatî, amrazî	Pragmatism	Pragmatî, sûdewartî
Qedexe, perpêç	Blocking	Astengkirin, rêlibergirtin
Qoçî qurbanî, qûrbanî	Scapegoat	Sersebebê gunehan, sedemê tawabariyê
Qonaxekanî niwandin	Hypnotic phases	Qonaxên xewandinê
Qonaxî demî	Oral stage	Qonaxa devkî
Qonaxî korpayetî	Infanthood	Serdema pitiktiyê
Qonaxî odîpî	Oedipal stage	Qonaxa odîpal
Qonaxî zwazîkirdin	Genital stage	Qonaxa zuharî/genîtal
Qurk, berbînQurquragey deng	Larynx	Qirik, dengê qirikê
Qutabxaney Edler	Adlerian school	Dibistana Adler
Qutabxaney mebestî	Hormic school	Dibistana hormîk
Qutabxaney Nansî	Nancy school	Dibistana Nansî
Qutabxaney wezîfî	Functionalism	Erkdarîtî
Qûtdan	Deglutition	Daqurtandin, daûrandin
Rahatin	Habituation	Hînbûn, hoyîbûn, banîn
Rahînanî komelayetî	Socialization	Civakîbûn, civakîkirin
Raperandnî zanyarî	Achievement	Berpebûn, pêkhinan, serfirazî
Rara	Oscillation	Lerizandin, ricifandin
Rarewî azadî	Libertarianism	Azadîxwazî
Rarewî hawpeywendî, peywestî	Associationism	Peywestî
Rarewî hoşyetî	Rationalism	Hişyanetî, rasyonatî, rasyonalîzm
Rarewî nebûnî	Nihilism	Netiştî, nîhîlîzm
Rarewî taqikirdneweyî	Empiricism	Azmûnîtî
Rarewî zehd	Asceticism	Rebenî, sofîtî, sofîkî
Rarewî zînduyetî	Vitalism	Vejiyanî
Rarewî, rêkewtekyetî	Accidentalism	Bişaşitî, bêhemdî
Rastgoyî	Credibility	Bawerbarî (tî), ewlemendî
Rastî	Reality	Rastî
Rastî diyaryetî	Face validity	Rastiya rû
Rastî, dirustî	Validity	Derbasdarî, rastî
Rastyetî, riyalîzm	Realism	Rasteqînî, realîzm
Rasyekî	Real	Rast, reyal
Razîbûn	Satisfaction	Têrî
Razîbûnî komelayetî	Social acceptance	Razîbûna civakî
Raziy	Acceptance	Razemendî, pejirandin, qebûlî, pesend
Rêbaz	Approach	Nêzikayî, rêbaz
Rêbaz	Method	Rêbaz
Rêbazî têbînî	Observational method	Rêbaza çavdêrîtiyê
Rêbazî zanistî	Scientific method	Rêbaza zanistî
Reçelekî	Inborn	Zikmakî
Reçelekî, regezî	Racial	Nijadî
Reçelekî, remekî	Native	Xwemalî, natîv
Regekanî gerêner	Centripetal nerves	Noronên bernavendî
Regekanî nêner	Centrifugal nerves	Noronên santrifûjil/revnavendi
Regema	Inheritance	Rakend, kelepor
Regema	Heredity	Rakend
Regemayî	Hereditary	Rakendî, irsî
Regez, nejad	Genus	Regez, tuxm
Reha heley	Absolute error	Çewtî/şaşî ya teqez
Rêje	Ratio	Têje
Rêjey şiloqaw	Critical ratio	Rêjeya krîtîk
Rêjey zîrekî	Intelligence quotient (IQ)	Radeya jîriyê/asta hiş (AH)
Rêkûpêkî	Coordination	Rêkûpêkî, ahengî
Remek	Instinct	Nest (dozîn)
Remekekanî min	Ego instincts	Nestên eziyê
Remekî ayînî	Religious instinct	Nestên oldariyê
Remekî cinsî	Sexual instinct	Nestên zayendî
Remekî daykêt	Maternal instinct	Nesta dayiktiyê
Remekî daykêtî	Mother instincts	Nestê dêyitiyê
Remekî jiyan	Life (eros) instincts	Nestên jiyanê
Remekî jiyan	Life instinct	Nesta jiyanê
Remekî kokirdnewe	Collection instinct	Nesta hevparî
Remekî mirdin	Death instinct	Nesta mirinê
Remekî mirdin	Death instinct	Nesta mirinê
Remekî mirdin	Thanatos instinct	Nesta mirinxwaziyê
Remekî rûxandin yan kawilkirdin	Destructive instinct	Nesta rûxîner
Remekî şerkirdin	Instincts of combativeness	Nestên şerkeritî
Remekî xud	Instinct of self	Nestên xwebûnê
Remekî zayendî	Sexual instinct	Nesta zayendî
Reng nebînî (kwêrî reng), daltonîsm	Daltonism (color blindness)	Daltonîzm (koraniya rengan)
Rengekanî seretayî	Primary colors	Rengên sereke / yekemane
Repbûn	Erection	Repbûn, repkirin
Repnebûn, lawazî, cismî	Impotence	Nemêrî, bêşiyanbûn
Req	Rigid	Tund, hişk
Resît, geyîn	Maturation	Gihiştin, sewhan
Reşbînî	Pessimism	Reşbînî
Rewekî zawzîkirdin loy jindewer	Maiting	Cotmeh
Rewînewe, damirkanewe	Abreaction	Gelemşe, derbirîna girêka derûnî
Rewşit	Behavior	Reftar, tevger
Rewştayetî	Behaviorism	Reftarîtî
Rewştî berellayî	Random activity	Çalakiya ketober
Rewştî dayk	Maternal behavior	Reftariya dayiktî
Rewştî gelekî	Collective behaviour	Reftariya hevpar
Rewştî komelayetî	Social behavior	Tevgera civakî
Rewştî komeleyî	Group behaviour	Reftariya komî
Rewştî pêçewaney awête	Complex reflex actions	Girêka çalakiya bêhemdî
Rewştî pertûbilaw	Behaviour diffuse	Belawelabûna reftariya
Rewştî remekî	Instinctive behavior	Reftariyê nestî
Rêwune, demî	Labyrinth	Giriftarî, labîrent
Rijandin	Secretion	Rijandin, nepandin
Rijêm, pêrew, rêkxiraw	System	Pergal, nîzam
Roj kwêrî	Nyctalopia	Rojkoreyî
Rûdaw	Accident	Rûdan, bûyer, qeza
Rûşan	Abrasion	Mehîn, kevinbûn
Rûxan, hereshînan, tepîn	Breakdown	Hilweşandin, rûxandin
Ruxandin	Sabotage	Sabotaj, peşk
Rûxandin, sernekewtin	Frustration	Kevandin, ziyan
Rûxandin, têkdan	Destruction	Hilweşandin, rûxandin
Sadî	Sadism	Sadîzm
Sardî zayendî (lay afret)	Sexual frigidity	Sariya zayendî
Sawilke	Naive	Xeşîm, naşî, naîv
Sazan, rahatin, guncan	Adaptation	Guncandin, adaptekirin
Sazişt	Conformity	Guncanîtî
Sêber	Shadow	Sî
Seng, pêwer	Criterion	Pîvan, qistas
Ser reqî	Domatique	Otomasyon
Seransye, seransî	Hemicrania	Hemîkranî
Serçawe	Resource	Kereste, çavkanî, rîsors
Serencam, encam	Quotient	Ast, dabeş
Seretayî	Elementary	Seretayî, destpêk, bingeh
Seretayî	Primary	Seretayî, yekemane
Sergiçke	Microcephaly	Serpiçûk, serwird
Serî gewre	Macrocephalic	Sermezin
Serkêş	Querulous	Bêzar, gazinker
Sersurman	Wonder	Ecêbmayî, tatêl
Sîbernîtîk	Cybernetics	Sîbernîtîk
Sikxistin, berawîşt, leberçûn	Abortion	Jiberçûn, kurtaj
Sîma	Trait	Şan, taybetî
Sinûrî mitmane	Confidence limits	Hedê pêbaweriyê, Tixûbê baweriyê
Sirbûn	Anesthesia	Benc, anestezî
Sirûşt	Nature	Siruşt, xweza
Sistî fêrbûn	Slow learner	Fêrbûna hêdîka
Sit fêrbûn, hêwaş fêrbûn	Slow learning	Fêrbûna hêdî
Sofîtî	Mysticism	Sofîgerî
Sofîtî, derwêşî	Sufism	Sofîtî, derwêşî
Sûrbûn, lenc	Urge	Jêxwestin, pêzorkirin
Şane	Cell	Şane, çavî, şanik
Şaney êskî	Bone cell	Şaneya hestî
Şaney xoreyî	Germ cell	Şaneya xoreyî/çêbûn
Şarezayî	Experience	Serpêhatî, serborî, tecrûbe
Şarezayî, karameyî	Skill	Destkeftî, zîrekî
Şehwetî zayendeyî	Lust	Harî
Şeketbûn, mandubûnî tund	Lassitude	Sistbûn, dilasarî
Şelejan, narêkî	Agitation	Kelegermî, diltengî
Şeranî, dirêtî	Naughtiness	Dirêtî, nahs, şûm
Şeretyetî	Erotism, eroticism	Erotîzm
Şêt	Crazy	Dîn, şêt
Şêt, dîn, des lêweşandin	Mania	Manî, dînîtî, harîtî
Şêt, şîzofrînya	Schizophrenia	Şêtî, şîzofiranya
Şêtî	Dementia	Dementî, dînatî, şêtî, xurifandin
Şêtî	Insanity	Dînokîtî, şêtîtî
Şêtî dirokirdin	Mythomania	Mîtomanî, hewesa efsaneyî, hewesa derew
Şêtî gewrexwazî	Megalomania	Megalomanî, nexweşiya meznatiyê
Şêwazî na-rastewxo	Non - directive approach	Nêzîkbûna ne- dîrektîfî
Şêwazî rastewxo	Directive approach	Nêzîkbûna dîrektîfî
Şêwe	Dialect	Zarava, devok, şêwezar
Şewkwêrî	Night blindness	Şevkorîtî
Şeytanîbûn, pisîbûn	Emission nocturnal	Derperîna şevî
Şîkirdnewe	Analysis	Helseng, çareserkirin, kolerî, dahûranî
Şîkirdnewey derûnî	Psycho analysis	Dahûrîna derûnî, kolerî derûnî derûnkolerî
Şîkirdnewey hoyî	Factor analysis	Dahûrîna hêmanê, kolîna pêkerê
Şîrexore, bermemke, korpayetî	Babyhood	Pitikî, dergûşî
Şîrkirdnewey jîrbêjekî	Logical analysis	Dahûrîna mantiqî, kolîniya lojîkî
Şîykirdnewey nawerok	Content analysis	Dahûrîneriya naverokê
Şordinî mêşk	Brain washing	Şûştina mêjî, mêjîşûştin
Şwên	Space	Feza
Tak, takeyetî	Individual	Takekesî
Tam nekirdin	Ageusia	Tam/çêj kêmbûn
Taqîkirdnewe, ezmûn	Test	Test, ezmûn
Taqîkirdneweye	Experiment	Taqî, azmûn, ceribandin
Taqîkirdneweyî	Empiricism	Azmûnîtî
Taqîxane, ezmunge, taqîge	Laboratory	Ezmûngeh, laboratuwar
Tawan	Crime	Tawan, sûc
Tawan, gunah	Guilt	Tawanbarî, gunehkarî
Taybetyetî	Idiosyncrasy	Îdyosenkrazî
Têbîner	Observer	Çavdêr
Têbinî	Observation	Çavdêrî
Têgeyiştin	Comprehension	Têgehiştin
Têgeyîştin	Understanding	Têgihiştin, fêmkirin
Têgeyiştnî hawbeş	Common sense	Pêhesîna giştî, aqlêselîm
Têkdanî mêşk	Brain damage	Ziyana mêjî
Têkelawkirdin	Confusion	Heyirîn, tevlîhevî
Temendirêj, benawsalaçûn, jîr	Macrobiotic	Temendirêjî
Temenî hoşî	Age mental	Zihnê temen
Temenî hoşiy	Mental age	Temenê zihnî
Temenî meyûsî	Menopause	Menepoz, meyûsî
Temumijawî, naaşkra	Abstruse	Neeşkere, kûr, beradayî
Tenyetî	Physical	Fizîkî, laşî
Teqelay pênasîn	Operational definition	Pênasîna operasyonî
Têraman	Introspection	Têraman
Têrbûn	Satiation	Têrbûn
Tewerî (s), tewerî asayî	Abscissa	Tewere, dingil, eksen
Tewerî estûzî	Ordinate	Tewereye stûnî
Tif	Salivation	Tifkirin
Tîjî	Acuity	Tûjî, zîrekî, jîrî, tûjbûn
Tirs	Fear	Tirs
Tirsêkî nexoşî (fubya)	Phobia	Saw
Tirsî tarîkî	Achluophobia	Tirsa ji tariyê
Tişko	Focus	Zîq
Tojînewey zanistî	Practical research	Lêgerînê pratîkî
Toklî mox/mêşk	Cerebral cortex	Tîvila mêjiyî
Tomar, zayend	Record	Tomar, sicil
Tomaw	Semen	Avik, sperma
Tunyetî	Thirst	Tî, tînîtî
Tureyî	Anger	Kerb, kîn, qehr
Tuytuykirdnî giyandar (bo zanistî)	Vivisection	Vekelişandin
Twana	Ability	Şiyan, karîn
Twanay be agabûnewe	Excitability	Peroşîn, aranbarîtî
Twanay rahatin, twanay guncan	Adaptability	Guncankirin, lêanîn
Twêkil	Cortex	Tîvil (xaşeya mêjî)
Ûzey hoşî	Mental capacity	Kapasiteya zihnî
Ûzey zayendiyetî	Libido	Lîbîdo (nihiçka zayendî)
Watewat û efsane	Rumour and myth	Gotegot û mît / efsane
Watewat, demko, bendûbaw	Rumour	Gotegot, şitexalî
Wecax, regez	Race	Nijad, pêşbazî
Welamdanewe	Response	Bertek, bersîv
Welamdanewey diwaxraw	Delayed response	Berteka derenmayî
Welamdanewey dûpatkiraw	Confirmatory reaction	Berteka pesendkirinê
Welamdanewey hestayetî	Kinesthetic response	Berteka kînestetîk
Welamdanewey mercî	Conditioned reflex	Refleksa merckirî
Welamdanewey mercî	Conditioned response	Bersîva/berteka merckirî
Wêne, dîmen	Form	Form, şêwaz, dirûv
Wênebîr, çemk	Conception	Têgihan, rêmanî
Wênebîryekan	Image mental	Îmeja/wêneya zihnî
Werar, geşe	Growth	Geşedan, mezinbûn
Wezîfekan	Functions	Kar, xebat, erk, wezîfe, fonksiyon
Wijdan	Feeling	Hest, hîs, pêjn
Wird, biçûk	Micro	Piçûk, hûr, wird
Wirêne	Delirium	Wirêne, jixweçûn, pesî
Wirujandin	Excitation	Wirojan, arandin
Wirûjandin	Stimulation	Hişyarker
Wirûjandnî cûlanewey giştî	General motor excitation	Wirojan/arandina masûlkeyên giştî
Wirujêner	Irritant	Acizkirin
Wirujênerî remekî	Instinctive stimulus	Hişyarkera nestî
Wîst	Volition	Viyan
Wîstî	Voluntary	Viyanî, dilxwazî
Wiyayî	Wakefulness	Şiyarî
Xakesarî derûnî	Psychogenic depression	Depresyona derûnjenîk
Xawebûnewe	Relaxation	Bêhvedan, sistbûn
Xelat, padaşt	Reward	Xelat, diyarî
Xesandin	Castration	Xesandin
Xewandin, niwandin	Hypnosis	Xewandin, hîpnzo
Xewlêherman, bêdarî	Insomnia (asomnia)	Bêxewî, xewherimî
Xewn	Dream	Xewn
Xewro, reyiştin e katî xewda	Somnambulism	Şevger, gerokxew
Xewziran, xew lê harman, bêdarî	Agrypnia	Nexweşiya xewê, tayaşevê
Xeybî	Mystical	Sofî, giyanî
Xêzan	Family	Malbat, famîlî
Xilafan	Absentminded	Gêjbûyî, jixweveçûyî,
Xiste	Schedule	Lihevanîn, xiste
Xistnegur	Animation	Zindîbûn, zindî kirin
Xizmetkirdnî komelayetî	Social work	Karê civakî
Xoşbînî	Optimism	Optîmîzm, xweşbînî
Xoşewistî	Eros	Eros (xwedawenda evînê)
Xoşewistî	Love	Evîn
Xoşewîstî, wîjdan	Affection	Hezkirin, bandorkirin
Xowîst	Egoism	Ezîtî
Xoxeyî xud	Ego centric	Navenda ezî, navendparêziya ezî
Xoxistne şwên	Identification	Xwewekdîtinî
Xoxoyî	Autocentrism	Xwebixwe
Xoy nexoşexa	Malinger	Xwe nexoş kirin
Xû, xûpêwegirtin	Addict	Bendewar, bengî
Xud kwêrkirdnewe	Self effacement	Xwe veşartin, nepeniya xwe
Xud wirojandin	Self introspection	Çavdêriya nav-xwe, xwe wirojandin
Xul	Cycle	Çerx, xu, ger
Xurfaw	Senile psychosis (senile dementia)	Dînîtiya pîrbûnê (dementiya pîrbûnê)
Yasay amadebûn	Law of readiness	Kanûna amadebûnê
Yasay bilawbûnewey şwênewar	Law of spread of effect	Kanûna belavbûna bibandor
Yasay cûthatin	Law of contiguity	Kanûna nêzîkdemî
Yasay daxistin	Law of closure	Kanûna girtinê
Yasay helbijartin	Law of selection	Kanûna hilbijartinê
Yasay meşq	Law of exercise	Kanûna meşq
Yasay raperandnî helbetî (giştalt)	Action, law determined	Kirin, diyakirina zagonan
Yasay şwênewar	Law of effect	Kanûna bibandor
Yaxîbûn	Rebellion	Raperîn
Yekan	Unity	Yekîtî
Yekanekan	Entities	Hebûn, tevahî
Yekêtî û derûn	Mental and somatic	Zihnî û laşî
Yekgirtin le şiwênûkat	Coincidence	Pêrgîhatin, rêketin, rasthatinî
Yekgirtnî komelayetî	Cohesion social	Civaka yekgirtî
Yendîwarî, xolegelxistin	Affiliation	Peywendî, eleqe, beşdarî
Yetî, reha	Absolute	Bêguman, teqez
Yoga	Yoga	Yoga
Zanist	Science	Zanist, ilm
Zanista derûnî becêhênadin	Applied psychology	Derûnnasiya sepanî/rahînî/bicihanîn
Zanista derûnî naasayî	Abnormal psychology	Derûnnasiya neasayî
Zanista derûnî Şî-kirdnewe	Analytical psychology	Helsengiya derûnnasî, koleriya derûnî
Zanistî bizwênerek	Neurology	Noronnasî
Zanistî derûnî berawirdkar	Comparative psychology	Derûnnasiya beramberdar
Zanistî derûnî çarekirdin	Clinical psychology	Derûnnasiya klînîkî
zanistî derûnî dînamî	Dynamic psychology	Derûniya livdarî
Zanistî derûnî dirustbûnî	Constitutional psychology	Derûnnasiya destûrî
Zanistî derûnî dirustbûnyetî	Genetic psychology	Derûnnasiya genetîk/xerdelokî
Zanistî derûnî geşekirdin	Developmental psychology	Derûnnasiya geşedanê
Zanistî derûnî Giştalt (dîmenî)	Gestalt psychology	Derûnnasiya Gestalt
Zanistî derûnî giştî	General psychology	Derûnnasiya giştî
Zanistî derûnî giştî	Holistic psychology	Derûnnasiya giştî
Zanistî derûnî giyanewerî	Animal psychology	Derûnnasiya ajalî
Zanistî derûnî hebûnayetî	Existentialistic psychology	Derûnnasiya hebûnayetî
Zanistî derûnî hebûnî	Ontology	Hebûnnasî, ontolojî
Zanistî derûnî kirdarî	Operationism	Operasyonîsm, kirdarîtî
Zanistî derûnî komelayetî	Social psychology	Derûnnasiya civakî
Zanistî derûnî korpe	Infant psychology	Derûnnasiya pitik
Zanistî derûnî mebestî	Purposivism (homic psychology)	Mebestî
Zanistî derûnî mindal	Child psychology	Derûnnasiya zarokan
Zanistî derûnî mironasî	Anthropological psychology	Derûnnasî mirovnasî
Zanistî derûnî mîtafîzîk	Metapsychology	Derûnnasiya meta, metaderûnî
Zanistî derûnî palterekanî remekî	Hormic psychology	Derûnnasiya hormîk
Zanistî derûnî perwerdeyî	Educational psychology	Derûnnasiya perwerdeyî
Zanistî derûnî perwerdeyî	Pedagogical psychology	Derûniya zaroknasîtî
Zanistî derûnî peydabûnyetî	Phylogenetic psychology	Derûnnasiya fîlogenetîk
Zanistî derûnî pîşesazî	Industrial psychology	Derûnnasiya pîşesaziya
Zanistî derûnî pizîşkî	Medical psychology	Derûnnasiya bijîşkî
Zanistî derûnî qutabxaney noy	Neo-scholastic psychology	Derûniya zankoyî nûh
Zanistî derûnî raberî	Counseling psychology	Derûnnasiya rabêjkar/raberî
Zanistî derûnî serbazî	Military psychology	Derûnnasiya leşkerî
Zanistî derûnî şiyaneyî	Probabilistic psychology	Derûnnasiya şiyaneyî
Zanistî derûnî takayetî	Individual psychology	Derûnnasiya takekesî
Zanistî derûnî taqîkirdneweyî	Experimental psychology	Derûnnasiya ceribandinî
Zanistî derûnî tawan	Criminal psychology	Derûnnasiya tawanbariyê
Zanistî derûnî têramanî	Introspective psychology	Derûnnasiya têramanî
Zanistî derûnî wezîfî	Functional psychology	Derûnnasiya kirdarî/erkî/fonksiyonî
Zanistî derûnî, mironasî	Psychology	Derûnnasî
Zanistî hoyekanî nexoşiyekan	Etiology	Nexweşîhonasî, zanîna hoyên nexweşiyan
Zanistî nawlep	Palmistry	Palmîstirî, navlepnasî
Zanistî nexoşiyekanî afret	Gynaecology	Jinekonasî
Zanistî perwerde	Pedagogy	Zaroknasî
Zanistî peydabûnî cor	Phylogeny	Fîlojenî
Zanistî rekema	Genetics	Zanistî rakendî, genetîk
Zanistî xewn, lêkdanewey xewn	Oneirology	Onîrolojî, xewnnasî
Zanyarî	Cognition	Venasîn, zanîn
Zanyarî	Knowledge	Zanyarî, zanîn
Zanyarî lep (xoynidnewey)	Chirognomy (palmistry)	Destzanîn (fala dest)
Zanyarî, zanistî zanyarî	Knowledge, theory of epistemology	Zanyarî, bîrdoziya zanînnasiyê
Zarawekanî zanist	Nomenclature	Termnasî
Zarî, demî	Verbal	Devkî
Zayendeyî, hoknî	Sexual	Zayendî, cinsî
Zebir	Shock	Şok
Zebrî ledayikbûn	Birth trauma	Trawmaya welidandinê
Zewtkirdin, xerapkirdin	Rope	Werîs
Ziman	Language	Ziman
Ziman rewanî	Logic	Lojîk, vac, mantiq
Ziman, peltî	Cataphasia	Katafazî
Zimanewanî	Linguistic	Zimannasî
Zimûney bala	Ideal	Îdeal, bêqisûr
Zindexewn	Fantasy	Fantazî
Zîndexewn	Daydream	Xewneroj
Zîndexewn	Reverie	Zîndexewn
Zindwerî, rarewî zîndewerî	Animism	Zindîbûnî, giyankîtî
Zîrek	Intelligence	Jîrî, hiş, aqil
Zîrekî giştî	Discrimination general	Cudakeriya gelemperî
Zîrekî giştî	General intelligence	Jîrî, hiş, aqilê giştî, hişê giştî
Zîrekî neteweyî	Intelligence national	Jîriya netewî, hişê neteweyî
Zorlêkirdin	Compulsion	Zorlêtî, kompulsiyon
Zû resîn, baliqbûn	Pubertas praecox	Kamilbûna pêşwext