Brahîmê Alûcî براھیمێ ئالووجی

Destpêk Fîlmê 12 Mêrên Hêrsbûyî ku ji aliyê derhênerê navdar Sidney Lumet ve hatiye kişandin û senaryoya wê ji nivîskarê Amerîkî Reginald Rose ye, yek ji berhemên herî girîng ên dîroka sînemayê tê hesibandin. Fîlm li ser civîna 12 endamên jûriyê ya dadgehê radiweste ku biryara jiyan û mirina xortekî bi tawanî hatiye girtin didin. Ji nêrîna derûnkolerî (psîkanalîz), fîlm mîna qadeke azmûna testa şexsiyetan e. Her yek ji wan 12 mêran — bi taybetmendiyên xwe yên kesayetî, dîroka jiyana xwe ya binhişî (subconscious) û derhişî (unconscious) û mekanîzmayên berevaniyê (defense mechanisms) yên cuda — encamekê nîşanî me didin ku derûniya mirovan çawa li ser biryarên civakî û hiqûqî bandorê dike. Bîrdoziyên Sigmund Freud û Erik Erikson, Karen Horney û Carl Jung dikarin wekî çarçoveya dahûrînê werin bikar anîn. Fîlm ji hêla nêrîna xwebûn, nizimezî (id), ezî (ego), bilindezî (superego), rengvedanê (projection), cihguhertinê (displacement) û şîkar û dînamîkên komê (group dynamics) ve tê vekol...

‘Zimanê Kurdî hem derd e hem derman e’ Destpêk Têgeha dûçarhiştinê ( exposure ) di derûnnasiya klînîkî de rêbazeke terapî û tedawiyê ye ku tê de mirov bi serpêhatî û ezmûnên sawdar, tirsnak, êşdar an qedexekirî re bi zanebûn û bi rêkûpêk rû bi rû tê hiştin — ango dûçarî wê saw û tirsê dibe. Armanca bingehîn ew e ku bersiv û bertekên tirsê ( fear responses ) bêne kêmkirin û gengaz bibe ku mirov serpêhatî û ezmûnên berê yên êşdar ji nû ve li ser wan bisekine, bixebite û wan nerm û sivik bike (Foa & Kozak, 1986). Dema em vê têgehê ji du qadên cûda lê bi hev girêdayî dinêrin — ji derûnkolîneriyê û ji dîroka zimanê kurdî — em ê bibînin ku hem di asta takekesî ( individual ) hem jî di asta hevpar ( collective ) de dûçarhiştin xebateke derûndermanî ya girîng pêk tîne. Bi vê nêrînê, rewşa zimanê kurdî ne tenê pirsgirêkeke zimannas­iyê ye, lê pirsgirêkeke derûnî û civakî ya kûr e jî. Bingeh Sigmund Freud di dawiya sedsala 19an de bîrdoziya derhişiyê ( unconscious theory ) danî û g...

Destpêk Hişmendî (conscious), yek ji têgehên bingehîn ên felsefe û derûnnasiyê (psychology) ye ku di sedsalên borî de bûye mijara lêkolîn û nîqaşên berfireh. Di hêla herî sade de, hişmendî weke rewşa haydariya (awareness) takekesî ji hawîrdora xwe, ji hest û hizrên xwe û ji rûdanên hundurê hiş (mind) tê pênasekirin. Mirov çawa dizane ku ew hest dike, difikire û dijî? Ev pirsa bingehîn a felsefeya zihn û derûnî bûye û bersiva wê hêj jî ne bi tevahî eşkere ye. Pêşengê lêkolînên nûjen ên hişmendiyê, fîlozof René Descartes (1641) bi gotina xwe ya navdar "Cogito, ergo sum" — "Ez difikirim, ji ber vê yekê ez heme" — hişmendiyê weke bingeha hebûna takekesî danî. Piştî wî, gelek fîlozof û zanyar mîna John Locke, William James û David Chalmers di pênasekirin û şîrovandina hişmendiyê de rolên girîng lîstin. Di sedsala bîstê de, bi geşedana norozanistê (neuroscience) û derûnnasiya venasînî (cognitive psychology), hişmendî di çarçoweya zanistî de jî bûye mijarek lêkolînê. ...

Destpêk Binhişî (subconscious), têgehek girîng a derûnnasiyê (psychology) ye ku di navbera zanîna têkûz ango hayjêbûna hişmend (conscious awareness) û derhişiyê (unconscious) de cih digire. Di çarçoveya derûnnasî û felsefeyê de, binhişî weke asteke navîn a hiş(mind)î tê nîşandan: beşek ji pêvajoyên derûnî yên ku ne bi tevahî di zanînê de ne, lêbelê bi hêsanî dikarin bên vegihandê û bên zanîn. Têgeha binhişiyê ji hêla derûnkolîneriya klasîk (classical psychoanalysis) ve pêşve çû û di dema nûjen de di derûnnasiya venasînî (cognitive psychology) û norozanistê (neuroscience) de jî cihê xwe girt. Li gorî Freud (1915), binhişî beşek ji modela topografîk (topographic model) a hiş e û di navbera beşa pêş/berhişî (preconscious) û derhişiyê (unconscious) de ye. Naveroka binhişiyê, herçend di wê kêliyê de ne di zanînê de be jî, dikare bi hewildanek hêsan a baldariyê (voluntary attention) bê eşkerekirin. Ev taybetmendî binhişiyê ji derhişiya cuda dike, ji ber ku naveroka derhişiyê bi lez û bez...