Skip to main content

DERÛNKOLERÎ (PSYCHOANALYSIS)

Destpêk

Derûnşîkarî an jî derûnkolerî (psychoanalysis) ji du beşan pêk tê: “psyche”ya Yewnanî bi wateya derûn û “analysis” bi wateya dahûrîn û şîrovekirinê. Ew rêbaz û bîrdoziyeke ku li kûrahiyên derûna mirov dinêre, derûnê şîrove dike û reftar û gotinên mirov dixwîne. Armanca wê ew e ku girêkên derûnî (psychological complexes) bibîne, fêm bike û çare bike. Ev girêk, mirov diêşînin, dibin asteng li pêşiya pêşketin û geşbûna wî, carinan jî dibin kabûseke ku nahêle şev xew bikeve çavên wî û roj bi derdora xwe re têkiliyê deyne. Derûnkolerî hewl dide wan girêk û birînên derûnî jî bibîne ku takekes bi xwe nikare wan fêm bike.

Dîroka derûnkoleriyê

Derûnkolerî di destpêka sedsala bîstan de ji aliyê Sigmund Freudê Awistiryayî ku bi eslê xwe Cihû ye û xwendekarên wî ve hatiye damezrandin. Yekem rêxistina derûnkoleriyê di sala 1902an de bi navê Civata Derûnkoleriyê hate damezrandin, paşê navê wê bû Civata Derûnkolerên Viyanayê. Yekem kongreya navneteweyî ya derûnkoleriyê di sala 1908an de li Salzburgê hate lidarxistin.

Di salên 1911 û 1913an de di nav civatê de dubendî çêbû. Carl Gustav Jung û Alfred Adler ji zêdegaviyên Freud razî nebûn, ji ber ku wî seks kiribû navendî û her tevgereke zarokan weke arezû û xwestekeke zayendî şirove dikir. Li beramberê vê, wan girîngî da ezî (ego), têkiliyên civakî û derhişiya hevpar (collective unconscious).

Herçend Freud damezrîner û ramanwerê mezin ê vî warî ye jî îro piştî zêdetirî heştê salan ji mirina wî, gelek ramanên wî ji bo dermanê derûnî nayên bikaranîn. Xwendekar û pisporên piştî wî guhertin û pêşxistineke mezin anîne ser vî warî. Hin ramanên wî hatine redkirin an şirovekirinên nû ji wan re hatine kirin. Sedem an ew e ku ji bo her serdemî ne maqûl in an jî ew bi xwe rengvedana girêkên derûnî yên Freud bûne.

Dîtinên cuda derbarê derûnkoleriyê

Piştî Freud, xwendekar û hevalên wî dîtinên cuda hebûn derbarê mirov û derûnê. Ev yên jêrîn yên herî girîng in:

  • Derûnkoleriya takekesî (individual psychology) – Alfred Adler (1870–1938)
  • Derûnkoleriya dahûrîneyî (analytical psychology) – Carl Gustav Jung (1875–1961)
  • Trawmaya jidayikbûnê (birth trauma) – Otto Rank (1884–1939)
  • Yekkirina takekes û civakê – Erich Fromm (1900–1980)
  • Ewlehiya derûnî (psychological security) – Karen Horney (1885–1952)
  • Têkiliya di navbera takekesan de (interpersonal relations) – Harry Stack Sullivan (1892–1945)
  • Pevçûn û têkiliya dayik û zarokan – Melanie Klein (1882–1960)
  • Ezî û berevaniya ji pêdiviyên bingehîn (ego and defense) – Anna Freud (1895–1982)

Li ser zanistbûna derûnkoleriyê nakokiyeke mezin heye. Piraniya zanyarên derûnnasiyê (psychology) wê weke zanistê nabînin, lê bandoreke mezin li ser navendên zanistî, bi taybetî li ser derûnnasiyê, heye. Carinan ew ji jûreya dermanê derdikeve û ji bo rexneya wêjeyî (literary criticism), dahûrînkirina fîliman, mîtolojî û ramanên felsefî yên weke Marksîzm (Marxism), Darwînîzm (Darwinism) û Freudîzm (Freudianism) tê bikaranîn.

Warên derûnkoleriyê

Derûnkolerî bi hemû dibistanên xwe yên cuda di sê warî de dixebite:

  1. Rêyek e ji bo kûrbûna nav hişê mirov.
  2. Rêyeke bi rêsa ye ji bo famkirina derûnê.
  3. Ji bo çareserkirina pirsgirêkên derûnî ye.

Şert û rêbazên derûnkoleriyê

Derûnkolerî çend rêbazan bikar tîne ji bo dahûrînkirin û famkirina derûnê:

  • Bibîranîna azad (free association)
  • Axaftin (talking)
  • Berxwedan û begirî (resistance)
  • Şîrovekirina xewnan (dream interpretation)
  • Raveкirin (interpretation)

Dema derûnkolerî ji bo çareserkirina girêkên derûnî tê bikaranîn, divê ev şert werin dîtin:

  1. Bijîşk an dahûrînker di derûnkoleriyê de xwedî şarezayiyeke baş be.
  2. Berî ku derûna kesekî dahûrîn bike, divê dahûrînker bi xwe jî bikeve ber dahûrîna derûnî, da ku ji pêkhateyên derhişiya (unconscious) xwe haydar be.
  3. Her rewş ne hewceyî dermankirina bi derûnkoleriyê ye.
  4. Nexweş maf heye ku derbarê pêvajoya dermankirinê de hin agahiyan bizane.
  5. Divê nexweş di rewşeke bêhnvedana tekûz de be.
  6. Divê dahûrînker û dermanker bi temamî baldariya xwe bide ser hêjayiyên reftarî û gotinî yên nexweş.

Encam

Derûnkolerî ku di destpêka sedsala bîstan de ji aliyê Sigmund Freud ve hate damezrandin, di dîroka zanistên mirovan de bandoreke mezin hiştiye. Herçend gelek ji ramanên Freud piştî zêdetirî heştê salan ji mirina wî hatine redkirin an nûve kirin, dibistanên piştî wî (Adler, Jung, Horney, Fromm, Klein û yên din) vî warî berfireh kirine. Li ser zanistbûna derûnkoleriyê nakokî berdewam in, lê bandora wê li ser derûnnasiyê, rexneya wêjeyî, dahûrînkirina fîliman û ramana felsefî pir xuya ye.

Çavkanî

  1. https://zaniary.com/blog/61dd68fd8d75e
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_schools_of_psychoanalysis
  3. https://www.verywellmind.com/what-is-psychoanalysis-2795246

 

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

BI NÊRÎNEKE DERÛNKOLERÎ XEWN

Destpêk Xewn ji wan hêman û diyardeyên mirovî ye ku ji dêrîn ve balê dikişîne ser xwe û bûye mijara gelek zanist û zanyariyên li ser mirov, ji ol û mîtolojiyê bigire heta civaknasî, stêrknasî û derûnnasiyê. Her yek ji van waran li gorî binge û çarçoveya xwe ya têgihiştinê xwe nêzî xewnê kiriye û li gorî wê jî wateyek û şîroveyek jê derxistiye. Di gelek civakên olî de xewn weke amraza ragihandinê ya di navbera mirov û hêza pîroz de tê dîtin û takekes li gorî tiştên ku di xewna xwe de dibîne, jiyana xwe ya rojane ava dike an biryaran digire. Lêbelê armanca vê nivîsê ne ew e ku em her yek ji van nêrînan bidin ber hev, lê belê em ê tenê li ser aliyê wê yê derûnî bisekinin, bi taybetî li gorî bîrdoziya derûnkoleriyê (psychoanalysis) , ya ku Sigmund Freud avakerê wê ye û ji bo têgihiştina mirov û giyanê wî pêşkeşî zanistê kiriye. Xewn û Cih û Warê Wê di Nav Bîrdoziya Freud de Li gorî bîrdoziya derûnkoleriyê, di nav xewnê de rêç û şopên qonaxên pêşî yên jiyana zarokatiyê hene, ji ber vê...
Post a Comment
Read more

Welatparêzê hêja, Apo (Osman Sebrî)

  Apo : Tu çi dixwazî bipirsî ez ê ji te ra bersivekê bidim. A. : Em ji xwe ra bipeyvin. Apo : Em bipeyvin, serçava.   Bi tevahî şîreta min ji hemî Kurdan ra ev e ku em şerê hev nekin. Tu carî nayê bîra min û nakeve 'eqlê min ku miletek gî li ser fikrekê here . Gava here, me'na xwe keriyek pez e, ne tiştekî din e . Divê em her kes bi fikra xwe xizmetê welatê xwe bikin. Rêya xizmetê welat ev e ku em şerê hev nekin. Yek dikare mîna te nefikire, tu jî dikarî mîna wî nefikirî. Ne şert e ku bibê: "Na, illa bila mîna min bifikire, ya bila mîna ê din bifikire". Bila mîna xwe bifikire, lê ji bo welatê xwe û ji zarokên xwe ra dîsa ez vê wesiyetê dikim: "Wek xwe bifikirin, bes xizmetê welatê xwe bikin, bi 'eqlê xwe û bi fikra xwe". Gava ez bînim merivekî mecbûr bikim ku were mîna me bifikire, ew fikra ne tiştekî rast e. Lê, mîna xwe bifikirin. Em dikarin bêjin: "Ji me ra baş be, xirabiya me meke, bira em birayê hev bin". Eva mumkun e. Lê, a keti...
Post a Comment
Read more

DERÛNNASÎ (PSYCHOLOGY)

  Derûnnasî lêkolîna zanistî ya hiş (mind) û reftarê (behavior) ye. Mijarên wê tevger, reftar û diyardeyên hişmendî (conscious phenomena) û derhişî (unconscious phenomena) ên mirov û ajalan û pêvajoyên hiş (mental processes) ên weke ramandin (thoughts), hest (feelings), nihiçk (drive) û handanê (motives) vedihewîne. Derûnnasî dîsîplîneke akademîk a berfireh e ku sînorên wê sînorên zanistên xwezayî (natural sciences) û civakî (social sciences) derbas dike. Derûnnasên zindewerî (biological psychologists) hewl didin ku taybetmendiyên derketî yên mêjî fêm bikin û vê dîsîplînê bi zanista mêjî norozanistê (neuroscience) ve girê bidin. Weke zanyarên civakî (social scientists), armanca derûnnasan jî ew e ku tevger û reftarên takekesan (individuals) û koman fêm bikin. Pisporekî pîşeyî an jî lêkolerek ku di vê dîsîplînê de dixebite weke derûnnas (psychologist) tê binavkirin. Hin derûnnas dikarin weke zanyarên reftarî (behavioral scientists) an jî zanyarên venasînî (cognitive scientists) ...
Post a Comment
Read more