Termê ku min ji bo nivîsên xwe yên derûn û derûnnasiyê (psychology) ji kitêba Çirûskîzmê (Rênas Jiyan, 2012, Belkî) girtiye – payîza paşîn, 2012

 

Aborî (economy)

Aborînas (economist)

Adan (yield)

Ajo (motive)* han

Aqilmend (rationalist)

Aqilmendî (rationalism)

Başbîn (optimistic)

Başbînî (optimism)

Başbîniya fêrbûyî (learned optimism)

Berz (sublime)

Berzkirin (sublimation)

Bexîltî (hoggishness)*   egotism, selfism, individualism…

Binyad (structure)

Binyadî (structural)

Bîr (memory)

Bireser (object)* heyber

Bûjen (substance)

Bûn (be, have, happen)

Cêz (aggregate)

Çalakger (activist)

Çalakî (action)

Çalkagerî (activism)

Çavdêr (observer)

Çavdêrî (observation)

Çawanî (quality)

Çendinî (quantity)* çendanî

Çîn (class)

Çînî (class, denominational)

Çirûsk (spark)

Çirûskîzm (spark current)

Çolter (country)

Dad (justice)

Dane (data)

Daraz (judgment)

Dêlindêz (ritual, ceremony)*

Derhişîn (inconscient)* derhişî (               unconscious), binhişî (subconscious),  hişmend (conscious), bêhişî, bêaqil (inconscient)

Derser (heteronomous)

Derserî (heteronomy)

Derveyîn (externality)* derxweyîn

Destnîşan (restraint)

Dilîn (sensation)

Dilînî (sensorial)

Dilînîgerî (situationalism)

Dirûv (style, form)* Dilq

Diyarde (phenomenon)

Diyardenas (phenomenologist)

Diyardenasî (phenomenology)

Dozîn (instinct)* Nest, Zülküf ERGÜN

Êdibûyîn (othering)

Êdin (other)* yê-din, yên-din

Erênî (positive)

Fêrger (doctrinaire)

Fêrgerî (doctrine)

Fesilandin (formalise)

Fişkilîn (emanation)

Giyan (soul, psyche)

Han (motive)

Hana civakî (social motive)*

Handan (motivation)

Hemanger (identical)

Hemangerî (identity, identicalness)

Henûn (sympathetic)

Hevdilînî (empathy)* hevdilî

Hevdiliya yekemane (primary empathy); yekemane (primary), duyemane (secondary) *Husein Muhammed

Hevseng (balance)

Heyîn (existence)

Hilberîn (production)

Hinarde (exportation)

Hişdûr/hişdûrî (transcendent/transcendental)

Hişîn (conscious)* Hişmendî (şiûr û hişyarî)

Hişmendî (consciousness)*

Hişnêzî/hişnêz (immanent/ immanental)

Hundirîn (intrinsicness)

Hûrgilî (detail)

Kirde (subject)

Masûlke (musle)

Mûsim (harvest)

Nakok (contradictory)

Nakokî (contradiction)

Nerênî (negative)*

Nexweşiya reftarên rûxîner (disruptive behavior disorder)*

Neyînîkirin (negation)* nerênîkirin

Nihiçk (drive)* ajo, itki

Nîşan (symbol)

Nîşannas (symbolic)

Nîşannasî (symbolism)

Pêhisîn (sensation)

Pêhisînî (sentimental)

Pêjinandin (intuit)

Pêjinger (intuitionist)

Pêjingerî (intuitionalism)

Pêjn (intuition)

Pêjnî (intiuttionelle)

Peresan (evolution)

Peresîn (evolve)

Pêşbîn (prudent, prescient)

Pêşbînî (propheticalness)

Pêşdaraz (bias, prejudice)*

Pêşdaraz (prejudicial, biased)* pêşhikim

Pêşdarazî (prejudice, bias)* pêşhikimî

Pêşniyaz (proposition)

Rêbaz (method)

Rêbaznas (methodologist)

Rêbaznasî (methodology)

Rêgez (principle)

Reşbîn (pessimist)

Reşbînî (pessimism)

Rûxîner (disruptive)

Serwext (proficient)

Serwextî (proficiency)

Sinc (morals)* exlaq

Sincmend (moral)

Sincmendî (morality)

Sincnas (deontologist)

Sincnasî (deontology, science of morality)

Şecere (genealogy)

Takekes (person, individual)

Takekesî (individual, personal)

Têgeh (notion)

Têgehî (notional)

Têgihîştin (perceive)

Têgîn (perception)

Teqez (absolute)

Teqezî [obsolete (indeficiency)]

Teyisandin (project)* rengvedan

Vajî (reverse)

Vejen (energy)

Vîndar (willed)

Vîndarî (will)

Viyan (will)* îrade

Xesandin (castration)

Xweşbîn/xweşbînî (tolerant)

Zalê desthilatdar (power elite)*

Zana (wise)

Zane (scholarly)

Zanîn (information, wisdom)

Zanîna zanyarî (scientific information)

Zanînnas (epistemologist)

Zanînnasî (epistemological)

Zanist (scientist)

Zanistî (science)

Zanyar (scholar, scientist)

Zanyarî (science, knowledge, wisdom)

Zayend (sex, gender)

Zayendî (sexuality)

Zewqperest (hedonist)

Zewqperestî (hedonism)

 

Rênas Jiyan Çirûskîzm (Belkî, 2012) FERHENGOK rûpel 513-518

·         Frehengok bi gelemperî weke kurdî û tirkî hateye amadekirin, kêm be jî termên îngîlîzî û fransizî û hwd heye.  Min îngîlîziya terman li gorî zanista derûniyê di kevanekê de li wan zêde kir. Û gelek termên xwe yên ku berê di nivîsên xwe de dinivîsî revîze kir.

Çend têbinî:

1.        Rêzdar Rênas Jiyan ji bo terma ‘inconscient’ di kurdî de terma ‘derhişîn’ bi karaniye lêbelê di derûnnasiyê de maneya  ‘inconscient’ bêhişî, bêaqilî û bêşiûrî ye. Manaya derhişîn ‘unconscious’ e, lê min weke derhişî bikaraniye, wekîdin binhişî (subconscious),  hişmendî (conscious)

2.       Ji bo terma ‘conscious’ di kurdî de terma ‘hişîn’ hatiye bikaranîn lê li gorî derûnînasiyê Hişmendî (şiûr û hişyarî) wê baştir be.

3.       Kekê Rênas ji bo terma ‘empathy’ di kurdî de terma ‘hevdilînî’ bikaraniye min weke du dilê weke hev ango ‘hevdilî’ hibijart. Ji bo terma ‘motive’ û ‘drive’ dibêjin, ‘ajo’ lê gorî min, ‘han’ ji bo ‘motive’ wê çêtir be.

 

·         * ev not îro (17.10.2026) hatiye nivîsîn:

1.        Heta 2016/17an min ji bo terma ‘instinct’ weke ku kekê Rênas terma ‘dozîn’ bikaranî. Min û çend hevalan me kovareke derûnnasiyê derdixist em diçûn cem gelek kesan (û hema bêje kes nema ku me ji wan re nenivîsî) ji bo danûstandinê rojekê ez û hevalekî çûn cem kekê  Zülküf ERGÜN ku bi soranî baş dizane û çûye li wan deran maye û bi alimên wir re rûniştî ye. Got, ji bo peyva‘instinct’  terma ‘nest’ di kurdî de de  heye loma me êdî me peyva nest (instinct) bikaranîn.

2.       Terma yekemane (primary) û duyemane (secondary) jî rêzdar Husein Muhammed pêşniyaz kir. Û hwd…

Termên ku ez di nivîsên xwe de bikartînim kêmzêde çîroka teva dizanim. Xwedê qayil be ez ê rojekê wan binivîsim.